Enerji: 69-83 keV (merkür X-ışınları) → düşük enerji → düşük görüntü kalitesi
•
Bozunma: Elektron yakalama
•
Tutulma mekanizması: Na⁺/K⁺-ATPaz aracılığıyla aktif transport → potasyum analoğu
•
İlk geçiş ekstraksiyonu: %85 (yüksek → akım ile doğrusal ilişki daha iyi)
•
Redistribüsyon: Tl-201'in en önemli özelliği → stres sonrası miyokardda tutulur → zamanla kan-miyokard arasında yeniden dağılım → canlı miyokard redistribüsyon gösterir, skar göstermez
•
Redistribüsyon süresi: 3-4 saat (standart), 24 saat (geç redistribüsyon → viabilite)
•
Aktivite: Stres için 74-111 MBq (2-3 mCi; EANM), gerekirse +37 MBq reinjeksiyon; ABD'de (ASNC) 92-130 MBq (2.5-3.5 mCi)
•
Dezavantajlar: Düşük enerji → atenüasyon artefaktı fazla, uzun T½ → yüksek radyasyon dozu, düşük görüntü kalitesi
•
Avantajlar: Yüksek ilk geçiş ekstraksiyonu, redistribüsyon özelliği → viabilite değerlendirmesi
•
Kinetik (EANM): İlk geçişte kandan ~%88'i temizlenir; ancak enjekte edilen aktivitenin yalnızca ~%4'ü miyokarda ulaşır
Ekstraksiyon asidoz ve hipokside korunur; geri dönüşümsüz miyosit hasarında ve fibroziste ise azalır
•
Tutulum, istirahat akımının 2-2.5 katına kadar akımla orantılı olarak artar, sonra platoya ulaşır
•
EANM aktiviteleri: Stres-redistribüsyonda 74-111 MBq, reinjeksiyonda 37 MBq. Efektif doz 140 µSv/MBq'dir (en yüksek organ dozunu kemik yüzeyleri ve böbrekler alır); emzirmeye 48 saat ara verilir
•
Tl-201'in normal dağılımı: Miyokard, iskelet kası, böbrekler, tiroid, tükürük bezleri ve splanknik organlar; kan-beyin bariyerini geçmediği için beyinde tutulum yoktur
•
Tl-201 washout'u: Normal miyokardda hızlı, iskemik miyokardda daha yavaştır (redistribüsyonun temeli budur); infarktüs alanında normal miyokarda benzer. Tl-201 miyokarddan MIBI'ye göre çok daha hızlı yıkanır
BOARD İPUCU
▸
"Tl-201'in en önemli özelliği?"
→ Redistribüsyon → canlı miyokard zamanla doluluk gösterir, skar göstermez.
▸
"Tutulma mekanizması?"
→ Na⁺/K⁺-ATPaz (potasyum analoğu).
▸
"İlk geçiş ekstraksiyonu?"
→ %85 (Tc-99m ajanlarından yüksek).
Tc-99m Sestamibi (MIBI):
•
T½: 6 saat (Tc-99m)
•
Enerji: 140 keV → optimal gama kamera görüntüleme
•
Tutulma mekanizması: Mitokondri membran potansiyeli → lipofilik katyonik kompleks → pasif difüzyon ile hücreye girer → negatif mitokondri membran potansiyeli ile tutulur
•
İlk geçiş ekstraksiyonu: %60-65
•
Redistribüsyon: YOK → minimal redistribüsyon → stres ve rest ayrı enjeksiyon gerektirir
•
Redistribüsyon olmadığından MIBI reperfüzyon (PCI ya da tromboliz) öncesinde verilip sonradan görüntülenebilir. Bu görüntüdeki defekt 'risk altındaki miyokard'ı gösterir; sonradan yapılan istirahat çalışmasıyla aradaki fark da kurtarılan miyokardı gösterir
•
Hepatik atılım: Belirgin → erken görüntülerde karaciğer aktivitesi inferior duvarı maskeler → bekleme süresi gerekir (stres sonrası 15-30 dk, rest sonrası 45-60 dk)
•
Hepatik klirensi hızlandırmak: Yağlı yemek veya su içirme
•
Doz: 1 günlük protokolde → düşük doz 8-12 mCi, yüksek doz 24-36 mCi
•
Avantajlar: İyi görüntü kalitesi, gating yapılabilir, EF hesaplanabilir
•
Ek kullanım: Paratiroid sintigrafisi, meme sintigrafisi (→ Bkz. Bölüm 13.2)
•
Atılım: Başlıca hepatobiliyer yolla, daha az böbrek yoluyla olur; en yüksek organ dozunu safra kesesi ve böbrekler alır
•
Tc-99m perfüzyon ajanlarında tutulum, istirahat akımının ~2 katında platoya ulaşır; bu nedenle akım çok yüksek olduğunda iskeminin derecesi olduğundan düşük tahmin edilebilir
BOARD İPUCU
▸
"MIBI neden redistribüsyon göstermez?"
→ Mitokondride irreversibl bağlanma → kan-miyokard arasında yeniden dağılım olmaz → stres ve rest için ayrı enjeksiyon gerekir.
▸
"Karaciğer aktivitesi neden sorun?"
→ Hepatobiliyer atılım → inferior duvarı maskeler → bekleme süresi gerekir.
▸
"Bekleme süresini kısaltmak için?"
→ Yağlı yemek veya su → safra kesesi kontraksiyonu → hepatik klirens hızlanır.
Tc-99m Tetrofosmin:
•
T½: 6 saat (Tc-99m)
•
Enerji: 140 keV
•
Tutulma mekanizması: MIBI'ye benzer → mitokondri membran potansiyeli (ancak kısmen sitoplazmik tutulum da var)
•
İlk geçiş ekstraksiyonu: %54 (MIBI'den biraz düşük)
•
Redistribüsyon: Minimal/yok (MIBI'ye benzer)
•
Hepatik klirens: MIBI'den daha hızlı → daha kısa bekleme süresi (stres sonrası 10-15 dk yeterli olabilir)
•
Avantajlar: Hızlı hepatik klirens, kolay hazırlık (oda sıcaklığında işaretleme, ısıtma gerekmez)
•
Doz: MIBI ile benzer
•
Atılım: Böbrek ve hepatobiliyer yolla; miyokard tutulumu verilen dozun ~%1.2'sidir. En yüksek organ dozunu safra kesesi ve kolon alır
Emzirme: Tc-99m ajanlarından sonra bırakılması gerekmez (güvenlik için 4 saat ya da bir öğün atlanabilir); kısa ömürlü pozitron yayıcılarda ara vermeye gerek yoktur
Yeni bir PET perfüzyon ajanı: F-18 flurpiridaz
•
Mitokondriyal kompleks I (MC-1) inhibitörüdür; FDA 2024'te onayladı. F-18 ile (T½ 110 dk) işaretlendiği için siklotronda üretilir, ama uzak merkezlere dağıtılabilir; jeneratöre ya da merkezde siklotrona gerek yoktur
•
İlk geçiş ekstraksiyonu yüksek, pozitron enerjisi düşük olduğundan çözünürlüğü yüksektir; egzersiz stresiyle de kullanılabilir
•
Flurpiridaz (FDA etiketi, 2024): Aynı gün protokolünde istirahat 93-111 MBq, farmakolojik stres 222-241 MBq, egzersiz stresi 333-352 MBq (iki gün protokolünde her ikisi 93-111 MBq); istirahat ile stres enjeksiyonu arasında en az 30 dk (farmakolojik) ya da 60 dk (egzersiz). Çekim istirahat ve farmakolojik streste enjeksiyondan 5 dk sonra, egzersizde 15-25 dk sonra başlar, 10 dk sürer; dinamik çekimle miyokard kan akımı ölçülebilir. Efektif doz 0.019 mSv/MBq (en yüksek aktivitelerle istirahat 2.1, farmakolojik stres 4.6, egzersiz 5.3 mSv). İki faz 3 çalışmada duyarlılık SPECT'ten yüksek bulundu (okuyuculara göre %74-89 ve %63-77; SPECT'te %61-76 ve %43-58)
–
SNMMI/EANM/ASNC/ACNM flurpiridaz kılavuzu (2025): Endikasyonlar diğer PET MPI ajanlarıyla aynıdır; 10 yıllık riski ≥%20 olan seçilmiş asemptomatik hastada da kullanılabilir. Mutlak stres kan akımı ve akım rezervi çok damar hastalığını, sınırda darlığın fizyolojik önemini ve mikrovasküler hastalığı göstermeye yarar; ≥%50 darlık için stres kan akımı eşiği yazılıma göre 1.6-1.9 mL/dk/g, ≥%70 için 1.6-1.7 mL/dk/g'dır. Aynı gün protokolünde stres çalışmasında istirahat enjeksiyonundan kalan aktivite için düzeltme yapılır
BOARD İPUCU
▸
"Tetrofosmin vs MIBI farkı?"
→ Tetrofosmin → daha hızlı hepatik klirens → daha kısa bekleme süresi. MIBI → ısıtma gerekir (100°C, 10 dk), tetrofosmin → oda sıcaklığında işaretleme. İlk geçiş ekstraksiyonu: Tl-201 (%85) > MIBI (%60-65) > Tetrofosmin (%54).
Bir kapilerden geçen ajan moleküllerinin ilk geçişte miyositlere alınan oranı farklı akımlarda ve altı ajan için gösterilir. İkinci adımda stenozlu ve normal bölgenin kısa aks görüntüsü, normal bölgede artan stres akımıyla birlikte değişir; akım–tutulum eğrilerindeki plato görüntüdeki defekt kontrastını azaltır.
Sürekli akış · sarılmaz
Ana fikir: tutulum akım × ekstraksiyondur; ekstraksiyon akımla düştüğü için yüksek akımda tutulum platoya ulaşır ve defekt olduğundan hafif görünür; en doğrusal ilişki O-15 su ve N-13 amonyakta.
Kaynak: kitap (14.1: ilk geçiş ekstraksiyonları; Tl-201 2-2.5 kat, Tc-99m ~2 kat plato). Eğriler genişletilmiş Renkin–Crone modeliyle (PS akımla artar) bu değerlere uydurulmuştur; temsilîdir. Stenozlu bölgenin 1.5 katla sınırlı akımı örnek değerdir.
Kullanım: çizime tek tık durdurur ve sürdürür; ↑ ↓ birinci adımda akım düzeyini, ikinci adımda ajanı değiştirir (ajan satırına da dokunabilirsin); ← → adımları değiştirir.
Hız
Bu animasyon konuyu anlamana yardımcı oldu mu?
Şekil 14.1: Perfüzyon ajanlarında miyokard kan akımı ile tutulum ilişkisi (yüksek akımda plato) ve ilk geçiş ekstraksiyon oranları.
Miyokard perfüzyon sintigrafisinde amaç, stres altında koroner akım rezervinin değerlendirilmesidir. Normal koroner arterler stres altında akımı 4-5 kat artırabilirken, stenotik arterler bu artışı sağlayamaz → perfüzyon farkı oluşur → sintigrafide defekt olarak görülür.
•
İskemik kaskad: Perfüzyon heterojenitesi → metabolik değişiklik → diyastolik, ardından sistolik (duvar hareketi) disfonksiyon → EKG değişikliği → angina. Bu sıra nedeniyle MPI, EKG ve ekokardiyografiden önce pozitifleşir
A) Egzersiz Stres Testi (Treadmill / Bisiklet Ergometresi):
•
Tercih edilen stres yöntemi (mümkünse her zaman egzersiz tercih edilir)
•
Hedef: Yaşa göre maksimal kalp hızının ≥%85'i ((220 − yaş) × 0.85)
•
Bruce protokolü en yaygın kullanılan treadmill protokolü
•
Radyofarmasötik enjeksiyonu: Pik egzersizde yapılır → enjeksiyon sonrası 1-2 dakika daha egzersize devam edilir
•
Avantajlar: Fizyolojik, EKG değişiklikleri, hemodinamik yanıt, fonksiyonel kapasite, prognostik bilgi
•
Kontrendikasyonlar: Akut MI (<2 gün), unstabil angina, ciddi aort stenozu, dekompanse kalp yetmezliği, aktif miyokardit/perikardit, akut pulmoner emboli, akut aort diseksiyonu
Egzersiz stres testinin sonlandırma kriterleri:
•
Hedef kalp hızına ulaşılması
•
Ciddi angina
•
ST depresyonu >2 mm (horizontal veya downsloping)
•
ST elevasyonu >1 mm (aVR hariç)
•
Sürekli ventriküler taşikardi
•
Sistolik kan basıncı düşüşü >10 mmHg (bazale göre)
•
Hipertansif yanıt (sistolik >250 mmHg veya diastolik >115 mmHg)
•
Ciddi dispne, solukluk, siyanoz
•
Testi sonlandırmanın diğer nedenleri: Baş dönmesi ya da presenkop, ataksi, klodikasyon, yeni gelişen AF/SVT, 2. ya da 3. derece AV blok
•
Hasta isteği
Hasta hazırlığı ve yeterli stres (EANM):
•
β-blokerler, kalsiyum antagonistleri ve nitratlar stres testinden 48 saat önce kesilir (kısa etkili nitratlar testten 3 saat öncesine kadar kullanılabilir)
•
Vazodilatör stresten önce: Dipiridamol en az 72 saat, ksantinler (teofilin) en az 48 saat, kafein en az 12 (tercihen 24) saat önce kesilir
•
Açlık: Radyofarmasötikten önce en az 4 saat; ağır bir öğün 6 saat önce bırakılmış olmalıdır
Egzersiz testinde yüksek risk bulguları: Egzersizle hipotansiyon, düşük iş yükünde ≥2 mm ST depresyonu, ST elevasyonu, sürekli VT ve düşük fonksiyonel kapasite (Duke treadmill skoru)
•
Egzersizin diğer mutlak kontrendikasyonları: Kontrol altında olmayan hipertansiyon (>200/110 mmHg), >50 mm aort anevrizması, semptomatik aort stenozu, HOCM, ventrikül içi trombüs ve aktif endokardit
•
Farmakolojik strese eklenen düşük düzeyli (submaksimal) egzersiz miyokard ekstraksiyonunu artırır ve sindirim sistemindeki arka plan aktivitesini azaltır
–
Düşük düzeyli egzersiz vazodilatörlerin yan etkilerini (flaş, baş ağrısı, hipotansiyon, bulantı) de azaltır; LBBB ya da pacemaker ritminde eklenmez
BOARD İPUCU
▸
"Egzersiz stresinde enjeksiyon ne zaman yapılır?"
→ Pik egzersizde → sonra 1-2 dk daha devam.
▸
"Hedef kalp hızı?"
→ (220 − yaş) × 0.85.
▸
"Submaksimal test ne anlama gelir?"
→ Hedef kalp hızına ulaşılamamış → testin negatif prediktif değeri düşer → yalancı negatiflik riski artar.
B) Farmakolojik Stres – Vazodilatörler: Egzersiz yapamayan hastalarda kullanılır. Koroner vazodilatörler normal arterleri dilate eder → stenotik arterlerde dilatasyon sınırlı → koroner çalma (steal) fenomeni → perfüzyon farkı oluşur.
Doz: 0.4 mg IV bolus (sabit doz, kiloya göre ayarlama gerekmez)
•
T½: İlk faz ~2-4 dakika, terminal faz ~2 saat
•
Enjeksiyon: Bolus sonrası 10-20 saniye içinde radyofarmasötik verilir
•
Avantajlar: Sabit doz (kolay uygulama), selektif → bronkospazm riski daha düşük (ancak tamamen güvenli değil), AV blok riski daha düşük
•
Kontrendikasyonlar: 2. veya 3. derece AV blok, hasta sinüs sendromu. Astım/KOAH'ta dikkatli kullanılabilir (adenozin/dipiridamole göre daha güvenli ancak ciddi/aktif bronkospazm varsa kaçınılmalı)
•
Kafein kesilmesi: En az 12-24 saat
•
Antidot: Aminofilin
•
Günümüzde en yaygın kullanılan farmakolojik stres ajanı (ABD'de)
•
Farmakokinetik (EANM): A1 reseptörüne afinitesi A2A'ya göre en az 10 kat düşüktür; plazma düzeyi 1-4 dk'da en yüksek değere ulaşır; yarı ömür fazları 2-4 dk, 30 dk ve 2 saattir
•
Vazodilatörlerin ortak kontrendikasyonları: Kararsız angina, <40/dk bradikardi, sistolik KB <90 mmHg, ağır iki taraflı karotis ya da aort stenozu, dipiridamol kullanımı ve serebral iskemi
•
Vazodilatörlere beklenen hemodinamik yanıt: Kalp hızında hafif artış ve kan basıncında hafif düşüş; egzersizden farklı olarak hedef kalp hızı aranmaz
•
Yan etkilerin yönetimi: Adenozinde çoğunlukla infüzyonu durdurmak yeterlidir (T½ <10 sn); dipiridamol ya da regadenosonla gelişen bronkospazm veya belirgin iskemide aminofilin (50-250 mg, yavaş IV) verilir
BOARD İPUCU
▸
"Vazodilatör stres ajanlarının ortak kontrendikasyonu?"
→ Astım/KOAH (bronkospazm riski) ve yüksek dereceli AV blok.
→ Selektif A2A agonist → sabit doz, bronkospazm riski daha düşük.
▸
"Antidot?"
→ Hepsi için aminofilin.
▸
"Adenozin T½?"
→ 10 saniye (en kısa).
C) Farmakolojik Stres – Dobutamin:
•
Mekanizma: β1-adrenerjik agonist → kalp hızı ve kontraktilite artışı → miyokard oksijen tüketimi artar → egzersize benzer hemodinamik stres
•
Doz: 10 μg/kg/dk başlanır → 3 dakikada bir artırılır → 40 μg/kg/dk (maksimum)
•
Hedef kalp hızına ulaşılamazsa: Atropin 0.25-1 mg IV eklenebilir
•
Endikasyon: Vazodilatör kontrendike olan hastalar (astım/KOAH + egzersiz yapamayan)
•
Kontrendikasyonlar: Ciddi hipertansiyon, unstabil aritmi, HOCM, aort anevrizması
•
Yan etkiler: Çarpıntı, angina, aritmi, hipertansiyon, hipotansiyon
•
Antidot: Kısa etkili beta bloker (esmolol)
•
Atropinin kontrendikasyonları: Dar açılı glokom, obstrüktif prostat hipertrofisi, hızı kontrol altında olmayan AF, ağır ventriküler aritmi, obstrüktif sindirim sistemi hastalığı ya da paralitik ileus; uygulamadan sonra ~2 saat görmede akomodasyon güçlüğü olur
BOARD İPUCU
▸
"Astımlı hasta egzersiz yapamıyor → hangi farmakolojik stres?"
→ Dobutamin (vazodilatörler bronkospazm riski nedeniyle kontrendike).
▸
"Dobutamin antidotu?"
→ Esmolol (kısa etkili β-bloker).
▸
"Dobutaminde hedef kalp hızına ulaşılamazsa?"
→ Atropin ekle.
Şekil 14.2: Farmakolojik stres ajanlarının adenozin reseptörleri üzerinden etkileri, metilksantin blokajı ve dobutaminin farklı yolu (şematik).
Redistribüsyon: 3-4 saat sonra tekrar görüntüleme (yeni enjeksiyon gerekmez)
–
Gerekirse 24 saat geç redistribüsyon görüntüleme (viabilite)
•
Avantaj: Tek enjeksiyon yeterli (redistribüsyon özelliği sayesinde)
•
Kardiyak SPECT çekimi: LEHR ya da LEAP kolimatör ve kalbe yakın 180°'lik yay (45° RAO'dan 45° LPO'ya) kullanılır; Tl-201'in düşük enerjili fotonlarında bu yay, 360°'ye göre daha iyi kontrast verir
Dual-İzotop Protokolü (artık nadir kullanılır):
•
Rest: Tl-201 → görüntüleme
•
Stres: Tc-99m MIBI → görüntüleme
•
Avantaj: Kısa süre
•
Dezavantaj: Farklı enerji pencereleri → karşılaştırma zorluğu, yüksek radyasyon dozu
Şekil 14.3: Tc-99m ve Tl-201 miyokard perfüzyon görüntüleme protokollerinin zaman çizelgeleri (şematik).
Bu şekil konuyu anlamana yardımcı oldu mu?
Gated SPECT:
•
EKG senkronizasyonu ile görüntüleme → kardiyak siklus 8 veya 16 frame'e bölünür
•
Değerlendirilen parametreler:
–
LVEF (sol ventrikül ejeksiyon fraksiyonu)
–
Duvar hareketi (wall motion)
–
Duvar kalınlaşması (wall thickening)
–
End-diastolik ve end-sistolik volümler (EDV, ESV)
–
Şekil (sferisite) indeksi: LV'nin elipsoid şeklinden küreye dönüşmesini (patolojik yeniden şekillenme) gösterir; kalp yetmezliğinde ve iskemik kardiyomiyopatide artar, yüksek değer (→1) kalp yetmezliği gelişimini öngörür
•
Artefakt azaltma: Atenüasyon artefaktı vs gerçek defekt ayrımı → normal duvar hareketi ve kalınlaşma = atenüasyon artefaktı
•
Duvar kalınlaşması, kısmi hacim etkisi sayesinde sistolde kalınlaşan duvardaki sayım artışından (ED ile ES arasındaki sayım farkı) hesaplanır; geometrik kenar belirlemeye gerek yoktur
•
Tc-99m ile stres gated SPECT, enjeksiyondan ~30-60 dk sonra istirahat koşullarında alınır; LVEF düşüşü ya da LV dilatasyonunun >60 dk sürmesi stres sonrası sersemlemeyi (stunning) gösterir ve iskemi bulgusudur
•
Duvar hareketi ve kalınlaşması 17 segmentte, 0 (normal) ile 4 (diskinezi) arasında 5 puanlı bir skalayla skorlanabilir; LBBB'de kalınlaşma normalken septal hareket anormal olabilir
•
Paradoks septal hareket (septumun sistolde RV'ye doğru hareket etmesi) LBBB'de, RV pace ritminde, kalp cerrahisinden (CABG/perikardiyotomi) sonra ve RV volüm yükünde görülür; septal kalınlaşma korunmuşsa infarktüs düşündürmez
•
Tl-201'de sayım düşük olduğundan gated parametrelerde gözlemciler arası değişkenlik Tc-99m ajanlarına göre daha yüksektir
•
Gated SPECT'te LVEF tuzakları: Küçük LV'de (kadın, çocuk) kısmi hacim etkisi ESV'yi küçük, LVEF'i yalancı yüksek gösterir; siklus başına 8 frame ile ölçülen LVEF, 16 frame'e göre ~%3-4 düşük çıkar
BOARD İPUCU
▸
"Gated SPECT'in en önemli katkısı?"
→ Atenüasyon artefaktı vs gerçek defekt ayrımı → sabit defekt bölgesinde normal duvar hareketi ve kalınlaşma varsa → atenüasyon artefaktı. Gerçek skarda duvar hareketi ve kalınlaşma azalmıştır.
Sol ventrikül miyokardının 2 boyutlu dairesel harita üzerinde gösterimi
•
Merkez: Apeks
•
Çevre: Bazal segmentler
•
Renk kodlaması: Perfüzyon yoğunluğuna göre (normal → sıcak renkler, defekt → soğuk renkler)
•
Kantitatif analiz: Normal veri tabanı ile karşılaştırma → standart sapma haritaları
•
Esas olan görsel değerlendirmedir; kantitatif analiz görsel değerlendirme yapılmadan kullanılmamalıdır
•
Gösterim: Kısa aks, vertikal ve horizontal uzun aks kesitleri; stres ve istirahat görüntüleri yan yana ve sürekli bir renk skalasıyla gösterilir. Atenüasyon düzeltmesi yapıldıysa düzeltilmemiş görüntülere de bakılır
•
Referans veri tabanı hastanın cinsiyetine ve vücut yapısına, kullanılan ajana, protokole ve pozisyona uygun olmalıdır
•
Duvarların en iyi görüldüğü kesitler: Anterior ve inferior duvar için kısa aks ve vertikal uzun aks; septum ve lateral duvar için kısa aks ve horizontal uzun aks; apeks için her iki uzun aks
Skorun yüzdeye çevrilmesi: Skor/(segment sayısı × 4) × 100 (17 segmentte 68'e bölünür); örneğin 20 segmentli modelde SSS 24 ise LV'nin %30'u anormaldir
•
Raporlama: Her defektin yeri, büyüklüğü, şiddeti, geri dönüşümlülüğü ve hangi koroner sulama alanına ait olduğu yazılır; ayrıca LV dilatasyonu/TID, akciğer tutulumu, gated bulgular ve olası artefaktlar belirtilir
•
Ham (rotasyonel) görüntülerde kalp dışındaki fokal MIBI ya da tetrofosmin tutulumları (meme, akciğer, mediasten, tiroid) mutlaka gözden geçirilmelidir; rastlantısal bir malignite olabilir
BOARD İPUCU
▸
"SDS neyi gösterir?"
→ Reversibilite = iskemi miktarı (SSS − SRS).
▸
"LAD territory?"
→ Anterior + anteroseptal + apeks → en geniş territory.
▸
"Normal MPI'nin prognostik değeri?"
→ Yıllık kardiyak olay riski <%1 → güçlü negatif prediktif değer.
▸
"Revaskülarizasyon ne zaman düşünülmeli?"
→ İskemik miyokard ≥%10 (≈SDS ≥7).
Kısa aks dilimleri apeksten tabana doğru sırayla polar haritanın merkezinden dışına yerleşir ve AHA 17 segment ızgarası çizilir. İkinci adımda segmentler ve LAD, LCx, RCA sulama alanları gösterilir; üçüncü adımda stres ve rest haritalarında segment skorları tek tek toplanarak SSS, SRS, SDS ve risk sınıfı hesaplanır.
Sürekli akış · sarılmaz
Ana fikir: polar harita kısa aks dilimlerini merkezde apeks, dışta taban olacak biçimde tek dairede toplar; segment skorlarının stres toplamı (SSS) riski, stres–rest farkı (SDS) iskemi miktarını verir.
Kaynak: kitap (14.1.4: polar harita, AHA 17 segment, koroner sulama alanları, 0-4 skor, SSS/SRS/SDS eşikleri, 68'e bölme, SDS ≥7 ≈ %10); segment yerleşimi Cerqueira ve ark., Circulation 2002 (AHA). Görüntüler ve senaryo skorları temsilîdir (tutulum ≈ 1 − 0.15 × skor).
Durdurmak ya da sürdürmek için boşluk tuşu ya da alttaki ⏸/▶ düğmesi; ← → adımları ve seçimleri değiştirir; çift tıklayınca büyür; telefonda sağa-sola kaydırarak adım geçebilirsin.
Hız
Bu animasyon konuyu anlamana yardımcı oldu mu?
Şekil 14.4: AHA 17 segment polar harita, koroner arter territoryleri ve SSS'ye göre risk sınıfları.
Atenüasyon düzeltmesi esas olarak özgüllüğü ve normallik oranını artırır; duyarlılığa etkisi sınırlıdır ve düzeltilmemiş görüntülerle birlikte yorumlanmalıdır
BOARD İPUCU
▸
"Erkekte inferior sabit defekt + normal duvar hareketi?"
→ Diyafragmatik atenüasyon artefaktı.
▸
"Kadında anterior sabit defekt + normal duvar hareketi?"
Upward creep çoğunlukla egzersizden hemen sonra görüntülenen Tl-201'de görülür; Tc-99m ajanlarında görüntüleme 15-30 dk geciktirildiği için nadirdir. Önlemek için görüntüleme geciktirilir
•
Yüksek subdiafragmatik aktivite: Karaciğer, bağırsak, mide → inferior duvarda scatter → yalancı sıcak veya soğuk alan
Hasta hareketi, ham projeksiyonların sine gösteriminde ya da sinogramda kesinti veya kayma olarak fark edilir; hareket düzeltmesi yapılır ya da çekim tekrarlanır
•
Apikal incelme: Apeksteki fizyolojik olarak ince miyokard nedeniyle sayımın hafifçe azalması yalancı bir apikal defekt oluşturur; atenüasyon düzeltmesiyle daha belirgin hâle gelebilir
•
Diğer normal varyantlar: Membranöz septum nedeniyle bazal septumda sayım azalması (HLA'da septum lateral duvardan kısa görünür) ve RV'nin LV'ye bağlandığı noktalarda hafif sayım azalması
C) Teknik Artefaktlar:
•
Center of rotation (COR) hatası: Gama kameranın rotasyon merkezi kayması → görüntü bozulması
•
Üniformite bozukluğu: Dedektör üniformitesindeki sorunlar → ring artefakt
•
Filtre seçimi: Aşırı smoothing → detay kaybı; yetersiz smoothing → gürültülü görüntü
•
Reorientasyon sırasında uzun aksın yanlış seçilmesi yapay perfüzyon defektlerine yol açar
D) Klinik Pitfaller:
•
Dengeli 3 damar hastalığı (balanced ischemia): Tüm koroner arterlerde eşit stenoz → tüm segmentlerde eşit perfüzyon azalması → göreceli olarak normal görünüm → yalancı negatif
•
İpuçları: Geçici iskemik dilatasyon (TID), stres sonrası EF düşüşü, yaygın ST depresyonu, akciğer uptake artışı (Tl-201)
–
Tl-201'de miyokardın genelinde yavaşlamış washout dengeli çok damar hastalığını düşündürür; bölgesel olarak yavaş washout ise iskemi bulgusudur (washout yetersiz streste ve insülin yüksekliğinde de yavaşlar)
Mekanizma: Taşikardi sırasında septumun anormal kontraksiyonu → septal perfüzyon azalmış gibi görünür
–
LBBB'ye bağlı yalancı defekt septum ve anteroseptal bölgeyle sınırlı kalır, apeksi ve anterior duvarı korur; apekse ya da anterior duvara uzanan defekt gerçek LAD iskemisini düşündürür
–
Çözüm: LBBB'li hastalarda vazodilatör stres tercih edilir (egzersiz ve dobutamin kaçınılmalı) → vazodilatörler kalp hızını belirgin artırmaz → yalancı septal defekt riski azalır
–
Regadenoson veya adenozin tercih edilir
•
Kalıcı pacemaker (sağ ventrikül pace ritmi), WPW ve β-bloker kullanımında da yeterli ya da yorumlanabilir bir egzersiz stresi sağlanamayacağından vazodilatör stres tercih edilir
→ Kalp hızını belirgin artırmaz → septal artefakt riski azalır.
•
Geçici İskemik Dilatasyon (TID):
–
Stres görüntülerinde LV kavitesinin rest görüntülerine göre daha geniş görünmesi
–
Mekanizma: Yaygın subendokardiyal iskemi subendokarddaki sayımı azaltır; görünür endokard sınırı dışa kayar ve kavite büyümüş gibi görünür (stres sonrası sersemlemiş miyokard da buna katkıda bulunabilir)
Klinik önemi: Ciddi LV disfonksiyonu, yaygın KAH → yüksek riskli bulgu
•
RV'nin belirgin görünmesi: İstirahat görüntüsünde de belirginse RV hipertrofisini ya da basınç yükünü (pulmoner hipertansiyon) düşündürür; yalnızca stres görüntüsünde belirginleşiyorsa LV'deki yaygın iskemiye bağlı görece bir artıştır (yüksek risk)
•
KAH dışında perfüzyon defekti nedenleri: LBBB ya da pace ritmi, koroner vazospazm, miyokard köprüsü, dilate ya da hipertrofik/hipertansif kardiyomiyopati, ciddi aort kapak hastalığı ve infiltratif hastalıklar (sarkoidoz)
•
Ters (reverse) redistribüsyon: Stres ya da erken görüntüde normal veya hafif olan defektin geç (redistribüsyon/istirahat) görüntüde daha belirgin hâle gelmesidir; çoğunlukla canlı doku ile skarın karıştığı reperfüze infarktüste görülür ve iskemi anlamı taşımaz
BOARD İPUCU
▸
"TID ne anlama gelir?"
→ Stres sonrası LV kavitesi büyümüş → yaygın subendokardiyal iskemi → ciddi çok damar hastalığı veya sol ana koroner hastalığı.
▸
"Akciğer uptake artışı (Tl-201)?"
→ Stres sırasında pulmoner konjesyon → ciddi KAH. Her ikisi de yüksek riskli bulgular → anjiografi endikasyonu.
Şekil 14.5: Kısa aks görüntülerde stres-rest perfüzyon paternleri, artefaktlar ve klinik tuzaklar (şematik).
Bu şekil konuyu anlamana yardımcı oldu mu?
14.1.6 Klinik Endikasyonlar ve Prognostik Değer4 soru
Endikasyonlar:
•
Bilinen veya şüpheli koroner arter hastalığı (KAH) tanısı
•
Orta pretest olasılıklı hastalarda KAH tanısı
•
Bilinen KAH'ta risk sınıflandırması
•
Akut göğüs ağrısı değerlendirmesi (acil rest MPI)
–
EKG ve troponin tanı koydurmuyorsa istirahat MPI: Enjeksiyon ağrı sırasında ya da hemen sonrasında yapılırsa duyarlılık en yüksektir; normal sonucun negatif öngörü değeri yüksektir, hasta düşük riskli kabul edilip erken taburcu edilebilir
•
Revaskülarizasyon öncesi iskemi miktarının belirlenmesi
•
Revaskülarizasyon sonrası rezidüel iskemi değerlendirmesi
–
Semptomatik hastada uygundur; asemptomatik hastada ise PCI'dan sonraki 2 yıl ve CABG'den sonraki 5 yıl içinde rutin MPI önerilmez. PCI'dan sonraki ilk haftalarda yalancı pozitiflik sıktır
–
PCI sonrası tekrarlayan ağrı:1 aydan önce eksik revaskülarizasyon ya da akut kapanma, 1-6 ay arasında restenoz, 6 aydan sonra yeni lezyon (hastalık ilerlemesi) düşünülür
Kalp yetmezliğinde iskemik vs non-iskemik etiyoloji ayrımı
•
EANM: Test öncesi KAH olasılığı %15-85 ve LVEF'i >%50 olan semptomatik hasta; bazal EKG'si yorumlanamayan hasta (ör. LBBB)
•
Ameliyat öncesi: 3'ten fazla risk faktörü, yüksek riskli cerrahi ve ergometride 6 MET'e ulaşamama birlikte olduğunda
•
Diğer endikasyonlar: Bilinen bir darlığın fonksiyonel öneminin belirlenmesi, Agatston skorunun >400 olması ve mikrovasküler disfonksiyon (PET MPI, SPECT'ten üstündür)
•
Asemptomatik diyabetiklerde rutin stres MPI taraması önerilmez (DIAD çalışmasında olaylarda azalma görülmedi); yalnızca riski çok yüksek, seçilmiş hastalarda düşünülebilir
•
Agatston koroner kalsiyum skoru: Bütün koroner arterlerdeki kalsifik plak yükünün (≥130 HU) toplamıdır; 0 çok düşük, >400 yüksek riski gösterir. Risk sınıflamasına en çok orta riskli grupta katkı sağlar
–
Hibrit kardiyovasküler görüntüleme (EANM/EACVI 2024): Hibrit sistemlerde BT dört amaçla çekilir: atenüasyon düzeltmesi, anatomik yerleştirme, EKG tetiklemeli kontrastsız koroner kalsiyum skoru ve kontrastlı (~100 mL) EKG tetiklemeli koroner BT anjiyografi; perfüzyon ile anatominin birleştirilmesi darlığın fonksiyonel önemini ve sorumlu damarı gösterir. Ayrı bir kalsiyum skoru çekilmediyse yorumcu atenüasyon BT'sinden kalsiyumu görsel olarak tahmin edip hangi arterlerin kalsifik olduğunu yazar (ASNC/SNMMI 2022); PET'te perfüzyon, işlev, kan akımı ve kalsiyum birlikte raporlanır
Prognostik Değer:
•
Normal MPI: Yıllık kardiyak olay (MI veya kardiyak ölüm) riski <%1 → çok güçlü negatif prediktif değer
•
Normal MPI'nin "garanti süresi": Yaklaşık 2 yıl (diyabetiklerde daha kısa)
–
İleri yaşta, diyabette (özellikle kadınlarda), farmakolojik stres gereken hastalarda ve bilinen KAH'ta garanti süresi daha kısadır
•
EANM: SPECT MPI'si normal ya da hafif anormal olan hastalarda yıllık MACE ~%1'dir (kadınlarda ~%0.3, farmakolojik streste ~%2)
•
Koroner anjiyografi normal olduğu hâlde SPECT MPI anormalse kardiyak risk ~4 kat artar
•
SPECT MPI'nin hemodinamik olarak anlamlı KAH'ı saptamada duyarlılığı ve özgüllüğü >%85'tir
•
Yalnızca pozitif ya da kuşkulu testler anjiyografiye yönlendirildiği için (referral/verification bias) özgüllük düşük hesaplanır; bu nedenle düşük olasılıklı hastalarda 'normallik oranı' kullanılır
•
Anormal MPI: Risk, iskemi yaygınlığı ve ciddiyeti ile doğru orantılı
–
Hafif iskemi → medikal tedavi
–
Yaygın iskemi (≥%10 miyokard) → revaskülarizasyon düşünülmeli
•
Yüksek riskli bulgular:
–
Yaygın perfüzyon defektleri (multipl koroner territory)
–
TID (geçici iskemik dilatasyon)
–
Stres sonrası EF düşüşü
–
Akciğer uptake artışı (Tl-201)
–
Büyük reversibl defekt (LAD territory)
–
Stres sırasında ST depresyonu + perfüzyon defekti
•
Gated SPECT: Stres sonrası LVEF (<%45) ve ESV (>70 mL) kardiyak ölümü, perfüzyon bulguları (SDS/SSS) ise MI'ı en iyi öngörür; LVEF <%45 ise defekt hafif olsa bile yıllık kardiyak ölüm >%7'dir
14.2 Miyokard Viabilite Değerlendirmesi
14.2.1 Tl-201 Rest-Redistribüsyon ve Reinjeksiyon3 soru
Viabilite kavramı:
Kronik iskemik kalp hastalığında disfonksiyonel miyokardın canlı (viable) olup olmadığının belirlenmesi → canlı miyokard revaskülarizasyon sonrası fonksiyon kazanabilir, skar dokusu kazanamaz.
Tl-201 ile viabilite değerlendirmesi:
A) Stres-Redistribüsyon Protokolü:
•
Stres → görüntüleme → 3-4 saat redistribüsyon → tekrar görüntüleme
•
Reversibl defekt → iskemi (canlı)
•
Sabit defekt → skar veya ciddi hipoperfüzyon (canlı olabilir → geç görüntüleme gerekebilir)
B) Rest-Redistribüsyon Protokolü:
•
Rest enjeksiyon → erken görüntüleme → 3-4 saat redistribüsyon → geç görüntüleme
•
Erken defekt + geç doluluk → canlı miyokard (redistribüsyon pozitif)
•
Her iki fazda sabit defekt → skar (ancak %30-50'si hâlâ canlı olabilir)
C) Reinjeksiyon Protokolü:
•
Stres → redistribüsyon → sabit defekt varsa → ek 1 mCi Tl-201 reinjeksiyon → 15-20 dk sonra tekrar görüntüleme
•
Reinjeksiyon sonrası doluluk → canlı miyokard (redistribüsyon ile saptanamayan viabiliteyi gösterir)
•
Sabit defektlerin %40-50'si reinjeksiyon sonrası doluluk gösterir → viabilite
BOARD İPUCU
▸
"Tl-201 redistribüsyonda sabit defekt → kesinlikle skar mı?"
→ Hayır! Sabit defektlerin %30-50'si hâlâ canlı olabilir → reinjeksiyon veya 24 saat geç görüntüleme ile viabilite gösterilebilir.
▸
"Reinjeksiyon ne zaman yapılır?"
→ Redistribüsyon görüntülerinde sabit defekt varsa → ek 1 mCi Tl-201 → doluluk = canlı.
D) 24 Saat Geç Redistribüsyon:
•
Standart 3-4 saat redistribüsyonda sabit defekt → 24 saat sonra tekrar görüntüleme
•
Geç doluluk → ciddi hipoperfüze ancak canlı miyokard
•
Dezavantaj: 24 saatte sayım çok düşük → görüntü kalitesi kötü
Kısa aks görüntüsünde stres anındaki ve zaman ilerledikçe değişen Tl-201 dağılımı, normal, iskemik ve skar bölgelerinin zaman–sayım eğrileriyle birlikte gösterilir. İkinci adımda 4. saatte sabit görünen bir defektin skar mı yoksa yavaş redistribüsyon gösteren canlı doku mu olduğu reinjeksiyon ve 24 saat geç görüntüyle ayrılır.
Sürekli akış · sarılmaz
Ana fikir: canlı iskemik miyokard Tl-201'i kandan almaya devam ettiği için defekt zamanla dolar; 4. saatte sabit görünen defektlerin bir kısmı reinjeksiyon ya da 24 saat geç görüntüyle canlı çıkar.
Kaynak: kitap (14.1.1, 14.2.1: stres görüntüsü 10-15 dk, redistribüsyon 3-4 saat, 24 saat geç görüntü, reinjeksiyon 37 MBq ve 15-20 dk sonra görüntü, sabit defektlerin %30-50'si canlı). Kinetik model temsilîdir; fiziksel bozunma gösterilmez, her görüntü kendi en yüksek değerine göre gösterilir.
Kullanım: çizime tek tık durdurur ve sürdürür; ikinci adımda ↑ ↓ ya da alttaki düğmeler senaryoyu değiştirir; ← → adımları değiştirir.
Skar doku: Hem perfüzyon hem metabolizma yok → FDG tutulumu yok
•
Yağ asidi metabolizmasını gösteren ajanlar: C-11 palmitat (PET) ve I-123 BMIPP (SPECT). İskemik bir ataktan sonra BMIPP tutulumunun günlerce azalmış kalması 'iskemik hafıza'nın görüntülenmesini sağlar
•
C-11 asetat: Miyokardda TCA döngüsünde oksitlenir; klirens hızı oksidatif metabolizmayı (MVO₂), erken tutulumu ise perfüzyonu yansıtır. Böylece ikisi tek bir çalışmada değerlendirilebilir
Perfüzyon-Metabolizma Paternleri:
•
Normal: Perfüzyon normal + FDG normal → sağlıklı miyokard
Hafif match (perfüzyonun ve FDG'nin birlikte hafifçe azalması): Transmural olmayan skar ile canlı miyositlerin karışımı
•
Reverse mismatch: Perfüzyon normal + FDG azalmış → non-transmural MI, stunning veya LBBB
Hasta hazırlığı:
•
Glikoz yükleme protokolü: 50-75 g oral glikoz → insülin salgısı → miyokardda glikoz kullanımı artar → FDG tutulumu artar
•
Diyabetik hastalarda: İnsülin-glikoz klamp veya açipimoks (nikotinik asit türevi → yağ asidi inhibisyonu)
•
Amaç: Miyokardın glikoz kullanımına yönlendirilmesi → FDG tutulumunun optimize edilmesi
•
Açlık protokolü: Kardiyak sarkoidoz için kullanılır (→ Bkz. 14.6), viabilite için kullanılmaz
FDG PET viabilite → altın standart:
•
Viabilite değerlendirmesinde en yüksek sensitivite ve spesifisite
•
Perfüzyon ajanı: Rb-82, N-13 amonyak veya Tc-99m MIBI/tetrofosmin (SPECT)
•
Mismatch alanı ≥%7-10 miyokard → revaskülarizasyondan fayda beklenir
•
EANM: FDG 185-400 MBq (çocukta en az 26 MBq); 19 µSv/MBq, yani 3.5-7.6 mSv; emzirmeye 3-6 saat ara verilir
•
Perfüzyon ve metabolizma normalse miyokard normaldir, sersemlemiş (stunned) ya da yeniden şekillenmiş (remodeled) olabilir; bunların hepsi canlıdır
•
Reverse mismatch nedenleri: LBBB, MI'dan sonra erken revaskülarizasyon, iskemik olmayan kardiyomiyopati ve diyabet; perfüzyon korunduğu için doku canlı kabul edilir
•
Tuzaklar (ASNC/SNMMI 2016): FDG ve perfüzyon görüntüleri normal perfüze olan aynı bölgeye göre normalize edilir; LBBB'de septum FDG'yi yalancı olarak düşük tuttuğu için normalizasyon bölgesi olarak kullanılmaz, bu yüzden EKG de değerlendirilir. Mismatch bölgesinde FDG tutulumu çok yüksekse normalizasyonda %100 kabul edilir ve uzak bölgeler yalancı olarak düşük görünebilir. Emisyon ile atenüasyon görüntüleri arasındaki kayma sahte defekt ya da sıcak alan oluşturur; perfüzyon ve FDG aynı oturumda aynı konum ve düzeltmeyle alınmalıdır
–
Diyabette ve insülin direncinde oral glukoz yüklemesiyle görüntü kalitesi kötü olabilir; insülin desteği, öglisemik hiperinsülinemik klemp ya da açipimoks kullanılır. Sol ventrikül işlevi bozuk hastada kan havuzu aktivitesi yavaş temizlenir; perfüzyon defektini hafif, FDG tutulumunu yüksek gösterebilir. Mutlak glukoz kullanım değeri canlılık kararında kullanılmaz
•
Kılavuz önerisi: Canlı miyokard varsa revaskülarizasyon düşünülmelidir (Sınıf IIa, kanıt düzeyi B)
•
Allman meta-analizi: Canlı miyokardı olan hastalarda yıllık mortalite revaskülarizasyonla %3.2, medikal tedaviyle %16'dır; canlı miyokard yoksa iki tedavi arasında fark yoktur (%7.7'ye karşı %6.2)
•
Raporda bulunması gerekenler (ASNC/SNMMI 2016): ortak ögelere (bkz. 27) ek olarak, metabolik hazırlık (glukoz yükleme, insülin, açipimoks) ve FDG enjeksiyonundaki kan glukozu, kullanılan perfüzyon ajanı. Bulgularda istirahat perfüzyon defektlerinin yeri, yaygınlığı ve şiddeti; normal ve hipoperfüze miyokarddaki FDG tutulumu ve paterni (mismatch, match, reverse mismatch); mismatch ve match alanlarının yaygınlığı sol ventrikülün yüzdesi olarak (küçük <%10, orta %10-20, büyük >%20) ve match defektinin şiddeti (hafif, orta, ağır; transmural olmayan ve transmural skar ayrımı); stres perfüzyonu da varsa istirahatte normal alanlardaki iskemi; LBBB'de septumun yorumu
BOARD İPUCU
▸
"Viabilite değerlendirmesinde altın standart?"
→ FDG PET perfüzyon-metabolizma mismatch.
▸
"Mismatch ne anlama gelir?"
→ Perfüzyon ↓ + FDG ↑ = hibernasyon = canlı = revaskülarizasyondan fayda görür.
Tanı: FDG PET mismatch, Tl-201 redistribüsyon/reinjeksiyon, düşük doz dobutamin eko
•
Tc-99m MIBI/tetrofosmin ile canlılık: Dil altı nitrattan sonra yapılan istirahat enjeksiyonu, perfüzyonu azalmış canlı bölgelerde tutulumu artırır; bölgesel tutulumun en yüksek sayımın ~%50-60'ını aşması canlılığı destekler
•
Canlılığı gösteren diğer yöntemler: Kardiyak MR'da geç gadolinyum tutulumu (LGE) skarı gösterir (transmural yayılım >%50 ise fonksiyonun düzelme olasılığı düşüktür); dobutamin ekokardiyografide bifazik yanıt hibernasyonu düşündürür
Stunning (Stunned Myocardium):
•
Akut iskemik olay sonrası perfüzyon düzelmiş ancak fonksiyon geçici olarak bozuk
Çekim: EKG'nin R dalgasıyla tetiklenir; 16-24 frame (her biri ~40-50 ms) ve frame başına ~250 bin sayım toplanır. Frame sayısı arttıkça zamansal çözünürlük artar, frame başına düşen sayım ise azalır
•
Pozisyonlar: Anterior; septumun iki ventrikülü en iyi ayırdığı açıdaki LAO ("best septal", ~30-60°; LVEF bu görüntüden hesaplanır) ve LPO
•
Gated kan havuzu SPECT: Kalp boşlukları üst üste binmeden ayrı ayrı görülür; bu sayede RV hacmi ve EF'si ile bölgesel duvar hareketi planar ERNA'ya göre daha iyi değerlendirilir
•
LVEF'te hata kaynakları: Arka planın olduğundan yüksek tahmin edilmesi LVEF'i yalancı yüksek, sol atriyumun end-sistolik LV ROI'sine girmesi ise yalancı düşük gösterir
•
LPO ya da sol lateral görüntü sol atriyumu ve LV'nin inferior-posterolateral duvarlarını en iyi gösterir; LAO görüntüde sol atriyum LV'nin arkasında kalır
•
Normal LVEF ≥%50'dir (genellikle %55-75); RV'nin end-diastolik hacmi daha büyük olduğundan normal RVEF, LVEF'ten düşüktür (≥~%40-45)
•
Parametrik görüntüler: Fourier amplitüd görüntüsü kasılmanın büyüklüğünü gösterir (hipokinezi/akinezide azalır); faz görüntüsü kasılmanın zamanlamasını gösterir (diskinezi/anevrizmada ventriküle göre ~180° zıt faz, WPW'de preeksitasyon bölgesinde erken faz görülür)
•
Faz analizi her piksel için R dalgasına göre kasılma zamanını verir; ileti bozukluklarını (dal blokları, preeksitasyon, ektopik odak) ve dissenkroniyi gösterir. RV apikal pace ritminde kasılma apeksten bazale doğru yayılır
•
Fonksiyonel görüntüler: Atım hacmi görüntüsü = ED − ES; EF görüntüsü = (ED − ES)/ED, akinetik bölge soluk görünür; paradoks görüntüsü = ES − ED, diskinetik bölge parlak görünür
•
Duvar hareketi: Hipokinezi (azalmış), akinezi (yok), diskinezi (sistolde dışa doğru paradoks hareket; anevrizma) ve tardokinezi (gecikmiş kasılma). Skar da iskemi de hipokinezi ya da akinezi yapar
•
Kan havuzu bulguları: Bütün kalp boşluklarını çevreleyen fotopenik hale perikardiyal efüzyonu, yalnızca LV'yi çevreleyen fotopenik bant ise LV hipertrofisini düşündürür
Eritrosit işaretleme yöntemleri:
•
In-vivo: Stannöz pirofosfat (kalay) IV → 20-30 dk sonra Tc-99m perteknetat IV → eritrositlere bağlanır. İşaretleme verimi: %75-80
•
İn vitro (en iyi yöntem): Kan alınır ve kalayla (stannöz klorür/sitrat) inkübe edilir; hücre dışındaki kalay sodyum hipokloritle oksitlenir, ardından Tc-99m perteknetat eklenir ve kan geri verilir. İşaretleme verimi >%97'dir
•
UltraTag® (ticari in vitro kit): Santrifüj gerektirmez. Eritrositlere alternatif olarak Tc-99m ile işaretli insan serum albümini (HSA) de kullanılabilir
•
Emzirme: ERNA'dan sonra 12 saat ara verilir (süt önceden sağılabilir)
•
Modifiye in-vivo (in vivtro): Stannöz pirofosfat IV → kan alınır → Tc-99m eklenir → reenjeksiyon. İşaretleme verimi: %85-90
•
Tc-99m, eritrosit içinde kalayla indirgendikten sonra hemoglobinin β zincirine bağlanır
•
İşaretlemenin zayıf olma nedenleri: İlaçlar (heparin, iyotlu kontrast, doksorubisin, metildopa, hidralazin, kinidin), dolaşımdaki antikorlar, kalay miktarının uygun olmaması ve taşıyıcı Tc-99m fazlalığı; sonuçta mide, tiroid ve yumuşak dokuda aktivite görülür
Endikasyonlar:
•
Kemoterapi kardiyotoksisitesi monitörizasyonu (en önemli endikasyon)
Antrasiklin kardiyotoksisitesi (tip I) kümülatif doza bağlı miyosit kaybıyla gelişir ve büyük ölçüde geri dönüşümsüzdür; deksrazoksan (ICRF-187) koruyucudur. Trastuzumab toksisitesi (tip II) çoğunlukla geri dönüşümlüdür; 5-FU koroner vazospazma yol açabilir
•
Bazal LVEF <%50 ise ≥%10 mutlak düşüşte ya da LVEF ≤%30'a indiğinde ilaç kesilir (bazal LVEF ≤%30 ise tedaviye başlanmaz). RNV 250-300 ve 400-450 mg/m² kümülatif dozlarda, sonra her dozdan önce ve son dozdan ≥3 hafta sonra yapılır
•
Sol ve sağ ventrikül EF ölçümü
•
Duvar hareket analizi
•
Şant hesabı (Qp/Qs) yalnızca ilk geçiş (first-pass) çalışmasıyla yapılabilir; denge (MUGA) çalışması kalp içi şantı göstermez
Diyastolik parametreler için siklus başına ≥32 frame (ya da liste modu) gerekir; ileri ve geri (backward) gating birlikte kullanıldığında geç diyastol daha doğru örneklenir. Normal PFR >2.5 EDV/sn, TTPF <180 ms'dir
•
Akut MI: Hastaların ~%75'inde bölgesel duvar hareket bozukluğu ve global EF düşüklüğü vardır; EF ne kadar düşükse prognoz o kadar kötüdür. İnferior MI'a RV duvar hareket bozukluğu eşlik edebilir (RCA)
•
Egzersiz RNV'de iskemi bulguları: EF'nin stresle artmaması (normalde ≥%5 artar) ve yeni duvar hareket bozukluğu. Özgüllük düşüktür; kardiyomiyopati, kapak hastalığı, miyokardit ve ilaç toksisitesi de benzer yanıt verir
–
Egzersiz ERNA'da görüntüler egzersiz sırasında alındığından supin ya da yarı supin bisiklet ergometresi kullanılır; koşu bandı uygun değildir
•
Dilate kardiyomiyopati: LV dilate, global olarak hipokinetik ve EF düşüktür (bazal ve septal segmentler görece korunabilir). Kor pulmonalede ise RV dilate ve RVEF düşüktür, LV korunmuştur
•
Hipertrofik kardiyomiyopati: Asimetrik septal hipertrofi, küçük LV kavitesi, hiperdinamik LV (yüksek LVEF) ve diyastolik dolum bozukluğu (PFR düşük, TTPF uzamış). MPI'de septum/lateral sayım oranı artmıştır (hipertansif LVH'de de artar)
–
İskemik kardiyomiyopati: Koroner sulama alanlarına uyan büyük defektler, bölgesel duvar hareket bozukluğu ve çoğunlukla LV'de dilatasyon. İskemik olmayan dilate kardiyomiyopati: Heterojen tutulum, büyük defekt yokluğu, global hipokinezi ve sıklıkla iki ventrikülde dilatasyon
Avantajlar:
•
En tekrarlanabilir (reproducible) LVEF ölçüm yöntemi → seri takipte altın standart
•
Ventrikül hacimleri ve EF ölçümünde referans (altın) standart kardiyak MR'dır; MUGA sayıma dayandığı için tekrarlanabilirlik bakımından MR'a yakındır
Aritmide son frame'lerde sayım belirgin olarak düşer; çözüm aykırı siklusların reddedilmesi (beat rejection) ya da liste modunda çekimdir
•
Radyasyon maruziyeti
İlk geçiş radyonüklid anjiyografi (FPRNA):
•
Ajanlar: Tc-99m DTPA, perteknetat, işaretli eritrosit/HSA ve MIBI/tetrofosmin; perfüzyon ajanıyla yapılırsa ardından MPI de alınabilir
•
Endikasyonlar: RV ve LV EF'si, duvar hareketi, soldan sağa şantın nicelendirilmesi (Qp/Qs), kardiyak debi ve diyastolik fonksiyon (pik dolum hızı ve pik dolum hızına ulaşma süresi)
•
Aktivite: Erişkinde 555-1110 MBq (herhangi bir Tc-99m ajanı); en sık kullanılan pozisyon yarı supin, düz anteriordur
•
Ekokardiyografinin yaygınlaşmasıyla kullanımı azalmıştır; ancak RV fonksiyonunun ve kalp içi şantın değerlendirilmesinde hâlâ değerlidir
•
FPRNA tekniği: Kompakt bir bolus (medial antekübital ya da bazilik ven; sefalik venden kaçınılır), saniyede 15-30 frame, ~30 sn çekim, anterior ya da ~20° RAO pozisyon. Avantajları kısa sürmesi (pik egzersizde çekilebilir) ve RVEF ölçebilmesi; dezavantajı sayım istatistiğinin düşük olmasıdır
•
Kamera ve kolimatör: FPRNA'da sayım hızı yüksek olduğundan yüksek duyarlıklı kolimatör (tercihen yüksek sayım hızına uygun, çok kristalli kamera) gerekir; ERNA'da tek kristalli kamera ve LEAP/LEHR kolimatör yeterlidir
•
Raporda bulunması gerekenler (SNMMI/EANM 2020): ortak ögelere (bkz. 27) ek olarak, boy, kilo ve vücut yüzey alanı, eritrosit işaretleme yöntemi, ritim, kalp hızı ve atım reddi penceresi, çalışmanın kalitesi; LV boyutu, bölgesel duvar hareketi (normal, hafif, orta, ağır hipokinezi, akinezi, diskinezi), LVEF (normal ≥%50), diyastolik işlev (nitel; olanaklıysa PFR), RV boyutu ve SPECT ERNA'da RVEF (alt sınır ~%40). Önceki çalışmayla karşılaştırma yazılır: tekrarlanabilirlik ~%5 olduğundan 5 EF biriminden büyük değişim anlamlıdır ve seri izlemde aynı teknik kullanılır; kemoterapide başlangıca göre ≥10 EF birimi düşüş ve %50'nin altına inme kardiyotoksisite ölçütüdür
Norepinefrin (NE) analoğu → presinaptik sempatik sinir uçlarında Uptake-1 (NET) ile tutulur
•
Miyokardda sempatik inervasyon yoğunluğunu ve fonksiyonunu değerlendirir
•
Doz: 5-10 mCi (185-370 MBq) IV
•
Tiroid blokajı: Potasyum iyodür veya Lugol solüsyonu (I-123 serbest iyot koruması)
•
MIBG, MAO ya da COMT tarafından yıkılmadığı için sinir uçlarında tutulu kalır
•
EANM: Planar görüntüleme için 111-185 MBq (1-2 dk'da yavaş IV), sistolik kalp yetmezliğinde SPECT için 370 MBq; 0.013 mSv/MBq
•
Tiroid blokajına enjeksiyondan ≥30 dk önce başlanır ve 2-3 gün sürdürülür; emzirmeye ≥24 saat ara verilir. Böbrek yetmezliğinde klirens azalır ve MIBG diyalizle uzaklaştırılamaz
•
Tutulumu etkileyen maddeler: Trisiklik antidepresanlar, sempatomimetikler, antipsikotikler, bazı antihipertansifler, tramadol, opioidler, kokain ve katekolamin benzeri bileşikler içeren yiyecekler (çikolata, mavi küflü peynir)
•
PET ile innervasyon ajanları: C-11 hidroksiefedrin (uptake-1), C-11 epinefrin (veziküler depolanma gerekir), C-11 fenilefrin ve kinetiği MIBG'ye benzeyen F-18 meta-florobenzilguanidin
Görüntüleme protokolü:
•
Erken görüntüleme: Enjeksiyondan 15-20 dakika sonra → planar anterior göğüs
•
Geç görüntüleme: Enjeksiyondan 3-4 saat sonra → planar anterior göğüs
•
SPECT görüntüleme de yapılabilir (bölgesel inervasyon değerlendirmesi)
•
EANM: Erken görüntü 15. dakikada, geç görüntü 4. saatte; LEHR kolimatör, 159 keV ±%20 pencere; anterior planar görüntü 10 dk, 128×128 ya da 256×256 matris
•
Mediastinal ROI üst mediastene, tiroidden uzak durularak çizilir; geç H/M oranı yaşla azalır, WR yaşla artar
H/M Oranı (Heart-to-Mediastinum Ratio):
•
Kalp ROI sayımı / Mediastinum ROI sayımı
•
Mediastinum → non-spesifik tutulum → referans bölge
•
Erken H/M: Uptake-1 fonksiyonunu yansıtır
•
Geç H/M: Nöronal retansiyon ve veziküler depolama fonksiyonunu yansıtır → daha önemli
•
Normal geç H/M: LEHR ile ≥~1.8-2.0 (ADMIRE-HF eşiği 1.6); ME kolimatörde değerler daha yüksek
•
Düşük H/M → sempatik denervasyon → kötü prognoz
Washout Rate (WR):
•
Erken ve geç görüntüler arasındaki MIBG washout hızı
•
WR = [(Erken H/M − Geç H/M) / Erken H/M] × 100
•
Normal: düşük (genellikle <%20)
•
Artmış WR → artmış sempatik aktivite → NE turnover artmış → kötü prognoz
BOARD İPUCU
▸
"Kardiyak MIBG'de en önemli parametre?"
→ Geç H/M oranı.
▸
"H/M <1.6 ne anlama gelir?"
→ Sempatik denervasyon → kötü prognoz.
▸
"Washout rate artmış?"
→ Artmış sempatik aktivite → NE turnover yüksek → kötü prognoz.
Kronik kalp yetmezliği (NYHA II-III, LVEF ≤%35) hastalarında I-123 MIBG'nin prognostik değeri
•
Geç H/M ≥1.6: Düşük olay riski → iyi prognoz
•
Geç H/M <1.6: Yüksek olay riski (kardiyak ölüm, aritmik olay, KY progresyonu)
•
H/M oranı, LVEF'den bağımsız prognostik değer taşır
•
ICD (implantable cardioverter-defibrillator) endikasyonu değerlendirmesinde yardımcı olabilir
–
ADMIRE-HF: 961 hasta, 2 yıl izlem. 2 yıllık olay oranı H/M ≥1.60 olanlarda %15, <1.60 olanlarda %37'dir (HR 0.40); aritmik olaylar en sık H/M'nin 1.30-1.39 olduğu grupta görülmüştür
–
İnnervasyon/perfüzyon uyumsuzluğu: Perfüzyonu olan ama denerve kalmış canlı miyokard (skarın komşuluğunda) denervasyon süpersensitivitesi gösterir; ölümcül aritmilerin kaynağı ve ablasyon hedefi olabilir
–
H/M ≥1.6 → düşük aritmik risk → ICD'den fayda görmeyebilir
–
H/M <1.6 → yüksek aritmik risk → ICD'den fayda görebilir
Klinik kullanım:
•
Kalp yetmezliğinde risk sınıflandırması
•
ICD implantasyonu kararında yardımcı
•
Kalp transplantasyonu adaylarının değerlendirilmesi
•
Transplante (denerve) kalpte MIBG tutulumu yoktur ya da çok düşüktür; kısmi reinnervasyon yıllar içinde bazal anterior ve anterolateral duvardan başlar
•
Tedavi yanıtı monitörizasyonu (beta-bloker tedavisi sonrası H/M artışı → olumlu yanıt)
–
ACE inhibitörü/ARB ve β-bloker tedavisiyle H/M artar, WR azalır; WR'nin yüksek olması β-bloker yanıtını öngörebilir
Bir meta-analizde Parkinson hastalığı/DLB'yi ayıran geç H/M eşiği ~1.77 bulunmuştur
•
Raporda bulunması gerekenler (EANM 2010 standardizasyon önerisi; EACVI/EANM 2021): ortak ögelere (bkz. 27) ek olarak, MIBG tutulumunu etkileyen ilaçlar (trisiklik antidepresan, labetalol, sempatomimetikler), tiroid blokajı; kullanılan kolimatör (orta enerjili önerilir, çünkü H/M değeri kolimatöre bağlıdır), erken (~15. dakika) ve geç (~3-4. saat) görüntü zamanları, ROI yöntemi. Bulgularda erken ve geç H/M oranı, washout hızı ve hesaplama yöntemi (zemin ve bozunma düzeltmesi); SPECT yapıldıysa bölgesel defektler. H/M için evrensel bir eşik bulunmadığından kullanılan eşik ve kolimatöre göre referans değer belirtilir
ATTR (Transthyretin): Wild-type (yaşlılık) veya herediter (mutant) → kemik ajanları ile saptanır
•
AL (Light-chain): Plazma hücre diskrazisi → kemik ajanları ile genellikle saptanmaz
Radyofarmasötikler:
•
Tc-99m PYP (Pirofosfat): ABD'de en yaygın
•
Tc-99m DPD (3,3-difosfo-1,2-propanodikarboksilik asit): Avrupa'da yaygın
•
Tc-99m HMDP (Hidroksimetilen difosfonat): Alternatif
•
Bu ajanlar kemik sintigrafisi ajanlarıdır → ATTR amiloid fibrillerine bağlanır
•
Kalpte tutulumun mekanizması kesin olarak bilinmemektedir; amiloid tipinin kalsiyum birikimini destekleme özelliğiyle ilgili olabilir
•
DPD ve HMDP, iskelet kası ve akciğer gibi kalp dışı dokulardaki amiloid infiltrasyonunu da gösterebilir
•
Kardiyak amiloidozun en sık nedenleri: AL, kalıtsal ATTR (ATTRv/ATTRh) ve yabanıl (wild-type) ATTR (ATTRwt)
•
EANM aktivitesi: ~740 MBq (15-25 mCi); efektif doz 3.3-4.4 mSv. Gebelik göreli kontrendikasyondur, emzirmeye ara vermek gerekmez
–
Hazırlık gerekmez, açlık gerekmez (uzlaşı 2021). Aktivite üç ajan için de 370-740 MBq (10-20 mCi); tanısal çekim 2. ya da 3. saatte, kalbi içeren SPECT (tercihen SPECT/BT) ile yapılır; 1. saat görüntüsü yalnız PYP için isteğe bağlıdır ve kan havuzu fazlaysa 3. saatte yinelenir
Görüntüleme protokolü:
•
Tc-99m PYP: 10-25 mCi IV → 1 saat (ve/veya 3 saat) sonra planar + SPECT/CT
•
Planar görüntüleme: Anterior göğüs → kalp/kontralateral göğüs (H/CL) oranı
Grade 0: Kardiyak tutulum yok → ATTR amiloidoz yok
•
Grade 1: Kardiyak tutulum kemikten az → belirsiz
•
Grade 2: Kardiyak tutulum kemikle eşit → ATTR amiloidoz ile uyumlu
•
Grade 3: Kardiyak tutulum kemikten fazla (kemik tutulumu azalmış görünür) → ATTR amiloidoz ile uyumlu
H/CL Oranı:
•
≥1.5 (1 saatte) veya ≥1.3 (3 saatte) → ATTR amiloidoz ile uyumlu
–
Güncel öneri: Uzlaşının ekinde H/CL ≥1.5'in "güçlü pozitif" ölçütü kaldırılmıştır; tanı SPECT ya da SPECT/BT'de miyokardda yaygın tutulumun görsel derecesine dayanır (ASNC 2023: planar görüntüye dayanan yorumda hata artar; yalnız 1. saat planar görüntü önerilmez). H/CL tamamlayıcı bir ölçümdür
SPECT/CT'nin önemi:
•
Kan havuzu aktivitesini (blood pool) ekarte etmek için kritik
•
Planar görüntülemede kan havuzu aktivitesi yalancı pozitifliğe neden olabilir
•
SPECT/CT → miyokardiyal tutulumu kan havuzundan ayırır
Tanısal algoritma:
•
Grade 2-3 tutulum + monoklonal protein negatif (serum/idrar immünfiksasyon + serbest hafif zincir normal) → biyopsi olmadan ATTR tanısı konulabilir (%100'e yakın PPV)
EANM: AL dışlandıktan sonra 3. saatte alınan planar ya da SPECT görüntüde skorun ≥2 olması ATTR kardiyak amiloidoz için güçlü bir bulgudur
•
Tuzak: AL kardiyak amiloidozlu hastaların >%20'sinde de belirgin (grade 2-3 dahil) kardiyak tutulum görülebilir; bu yüzden monoklonal protein taraması şarttır
–
Öteki yalancı pozitif nedenleri: fazla kan havuzu aktivitesi, yakın zamanda miyokard hasarı (miyokard infarktüsü, perikardit; PYP tutulumu infarktüsten sonra 6 aya kadar sürebilir), kalbin üstüne düşen kaburga kırığı ya da metastaz, meme dokusu ve akciğer parankim tutulumu, hidroksiklorokin kardiyotoksisitesi, nadir amiloid tipleri (apolipoprotein A-I). Yalancı negatif nedenleri: erken evre, düşük duyarlılıklı TTR varyantları (p.Phe84Leu [eski adı Phe64Leu], p.Val50Met [Val30Met], Ser77Tyr), yalnız tip B fibril, çekimin çok erken ya da geç yapılması; geniş infarktüs skarında tutulum yalnız sağlam segmentlerde görülür (ACC 2025; ASNC 2023)
•
Tutulum miyokard duvarında olmalıdır; damar içindeki kan havuzu aktivitesiyle karıştırılmamalıdır
•
Raporda bulunması gerekenler (çok dernekli uzlaşı 2020): ortak ögelere (bkz. 27) ek olarak, kullanılan ajan (PYP, DPD ya da HMDP) ve çekim zamanı, SPECT (tercihen SPECT/BT) yapıldığı. Bulgularda miyokard tutulumunun kaburgaya göre görsel derecesi (0-3) ve tutulumun kan havuzu değil miyokard olduğunun SPECT ile doğrulandığı; yapıldıysa H/CL oranı yalnız destekleyici bilgi olarak. Sonuçta derece 2-3 tutulumun ATTR kardiyak amiloidozu ancak monoklonal protein (serum serbest hafif zincir, serum ve idrar immünfiksasyonu) dışlandığında düşündürdüğü belirtilir; bu testlerin sonucu bilinmiyorsa raporda açıkça yazılır
BOARD İPUCU
▸
"Tc-99m PYP hangi amiloidoz tipini saptar?"
→ ATTR (transthyretin). AL amiloidozu genellikle saptanmaz.
▸
"Perugini Grade 2-3 + monoklonal protein negatif?"
→ Biyopsi olmadan ATTR tanısı konulabilir.
▸
"SPECT/CT neden gerekli?"
→ Kan havuzu aktivitesini ekarte etmek → yalancı pozitifliği önlemek.
Endomiyokardiyal biyopsinin (EMB) tanı verimi düşüktür; voltaj haritalaması, FDG PET ya da kardiyak MR eşliğinde yapıldığında ~%50'ye çıkar
•
Ayırıcı tanı: Diğer granülomatöz hastalıklar, enfeksiyonlar ve tümörler de FDG tutabilir
Kardiyak sarkoidozun klinik önemi:
•
AV blok, ventriküler aritmi, ani kardiyak ölüm riski
•
Dilate kardiyomiyopati
•
Kalp yetmezliği
•
Erken tanı ve tedavi → prognoz iyileşir
•
Raporda bulunması gerekenler (EANM/EACVI/ASNC 2018): ortak ögelere (bkz. 27) ek olarak, miyokard glukoz kullanımını baskılama hazırlığı (yüksek yağlı, düşük karbonhidratlı diyet ve açlık süresi) ve kan glukozu, FDG ile çekim arası süre, perfüzyon çalışmasının ajanı. Bulgularda miyokard FDG paterni (tutulum yok, yaygın, odaksal, yaygın üzerinde odaksal; yaygın tutulumun yetersiz baskılanmaya bağlı olabileceği), odakların segment ve yeri, SUV değerleri; perfüzyonla birlikte patern (yalnız FDG pozitif, FDG ve perfüzyon defekti aynı ya da farklı segmentte, yalnız perfüzyon defekti); kardiyak dışı tutulum (mediastinal ve hiler nodlar gibi biyopsi hedefleri) ve izlemde önceki çalışmaya göre değişim
BOARD İPUCU
▸
"Kardiyak sarkoidozda FDG PET'in iki ana endikasyonu?"
→ 1) Tanı, 2) Tedavi yanıtı monitörizasyonu.
▸
"Diffüz homojen miyokard FDG tutulumu?"
→ Büyük olasılıkla yetersiz hasta hazırlığı (fizyolojik tutulum baskılanamamış) → çalışmayı tekrarla.
▸
"Fokal veya fokal-on-diffüz tutulum?"
→ Patolojik → sarkoidoz ile uyumlu.
Şekil 14.11: Viabilite ve kardiyak sarkoidoz FDG PET hasta hazırlığının karşılaştırması ve sarkoidozda miyokard FDG paternleri (şematik).
Bu şekil konuyu anlamana yardımcı oldu mu?
14.7 Kardiyak PET Perfüzyon ve Miyokardiyal Kan Akımı Ölçümü6 soru
Rb-82 (Rubidyum-82)
•
Üretim: Sr-82/Rb-82 jeneratör (siklotron gerekmez → PET merkezi avantajı)
•
T½: 75 saniye (çok kısa → hızlı protokol)
•
Bozunma: Pozitron emisyonu (%95) + elektron yakalama (%5)
•
Pozitron enerjisi: 3.35 MeV (yüksek → uzun pozitron menzili → uzaysal çözünürlük biraz düşer)
•
Tutulma mekanizması: Na⁺/K⁺-ATPaz → potasyum analoğu (Tl-201 ile benzer)
•
İlk geçiş ekstraksiyonu: %65 (akım arttıkça düşer → platoya ulaşır → yüksek akımlarda underestimation)
•
Aktivite: Eski 2D sistemlerde 1480-2220 MBq (40-60 mCi); güncel 3D/analog PET'te 1110-1480 MBq, dijital PET'te 740-925 MBq (EANM). İstirahat ve stres için ayrı enjeksiyon yapılır
•
Görüntüleme: Enjeksiyondan 90 saniye sonra başlar → 5-7 dk sürer
•
Stres ajanı: Vazodilatör (regadenoson, adenozin, dipiridamol) → kısa T½ nedeniyle egzersiz uygun değil (egzersiz sırasında enjeksiyon → görüntülemeye kadar bozunur)
–
Hazırlık farmakolojik stres hazırlığıyla aynıdır: kafein en az 12 (tercihen 24) saat, teofilin 48 saat, dipiridamol 72 saat önce kesilir (bkz. 14.1)
•
Jeneratör ömrü: Sr-82 T½ = 25.4 gün → jeneratör ~4-8 hafta kullanılabilir
•
Kalite kontrol: Günlük Sr-82 ve Sr-85 breakthrough testi zorunlu → Sr-82 limiti: 0.02 μCi Sr-82 / mCi Rb-82
•
Rb-82 PET MPI: Duyarlılığı SPECT'e benzer ya da biraz yüksek, özgüllüğü ise belirgin olarak yüksektir (~%90); güvenilir atenüasyon düzeltmesi ve yüksek sayım sayesinde artefakt daha azdır
•
PET MPI özellikle obez hastalarda, büyük memeli kadınlarda ve SPECT'i belirsiz ya da yorumlanamayan hastalarda SPECT'e tercih edilir
BOARD İPUCU
▸
"Rb-82 üretimi?"
→ Sr-82/Rb-82 jeneratör (siklotron gerekmez).
▸
"T½?"
→ 75 saniye.
▸
"Tutulma mekanizması?"
→ Na⁺/K⁺-ATPaz (potasyum analoğu, Tl-201 gibi).
▸
"Rb-82 ile egzersiz stres yapılabilir mi?"
→ Hayır → çok kısa T½ → vazodilatör stres zorunlu.
▸
"Jeneratör kalite kontrolü?"
→ Günlük Sr-82 breakthrough testi.
N-13 Amonyak
•
Üretim: Siklotron (yerinde üretim gerekir)
•
T½: 10 dakika
•
Bozunma: Pozitron emisyonu
•
Pozitron enerjisi: 1.19 MeV (Rb-82'den düşük → daha iyi uzaysal çözünürlük)
İlk geçiş ekstraksiyonu: %80 (yüksek → akım ile daha doğrusal ilişki)
•
Doz: 10-20 mCi (370-740 MBq)
•
Görüntüleme: Enjeksiyondan 3-5 dakika sonra başlar
•
Stres ajanı: Vazodilatör veya egzersiz (T½ yeterince uzun)
•
Avantaj: Rb-82'den daha iyi görüntü kalitesi (düşük pozitron enerjisi → daha iyi çözünürlük)
•
Dezavantaj: Siklotron gerektirir → sınırlı erişim
BOARD İPUCU
▸
"N-13 amonyak tutulma mekanizması?"
→ Glutamin sentetaz ile metabolik trapping.
▸
"Rb-82 vs N-13 amonyak → hangisi daha iyi çözünürlük?"
→ N-13 amonyak (düşük pozitron enerjisi).
▸
"N-13 amonyak dezavantajı?"
→ Siklotron gerektirir.
O-15 Su
•
T½: 2 dakika (çok kısa)
•
Tutulma mekanizması: Serbestçe difüze olur → metabolik trapping yok
•
İlk geçiş ekstraksiyonu: %100 (tam difüzyon → akım ile tamamen doğrusal)
•
MBF ölçümünde altın standart (mutlak miyokardiyal kan akımı)
•
Dezavantaj: Çok kısa T½ → yerinde siklotron gerekir, perfüzyon görüntüsü oluşturmaz (statik görüntü alınamaz → sadece dinamik akvizisyon)
•
O-15 su IV olarak ya da solunan C¹⁵O₂ (karbonik anhidrazla suya dönüşür) şeklinde verilir. Kan havuzu aktivitesi yüksek olduğu için kan havuzunun çıkarılması (C¹⁵O/¹¹CO ile işaretli eritrositlerle) ya da parametrik görüntü gerekir
•
Klinik pratikte nadiren kullanılır → araştırma amaçlı
BOARD İPUCU
▸
"MBF ölçümünde altın standart?"
→ O-15 su (ilk geçiş ekstraksiyonu %100, akım ile tamamen doğrusal).
Dengeli 3 damar hastalığı: Göreceli perfüzyon görüntüleri normal olabilir → MBF/CFR ile saptanır
•
Mikrovasküler hastalık: Epikardiyal arterler normal → CFR düşük → mikrovasküler disfonksiyon
•
Prognostik değer: Düşük CFR → artmış kardiyak olay riski (LVEF ve perfüzyon defektinden bağımsız)
•
Global vs bölgesel CFR: Global CFR düşük + bölgesel fark yok → mikrovasküler hastalık veya dengeli 3 damar hastalığı. Bölgesel CFR farkı → epikardiyal stenoz
•
Raporda bulunması gerekenler (EANM 2020 kantitatif PET MPI): ortak ögelere (bkz. 27) ek olarak, endikasyon (değerlendirmenin ağırlığını belirler), izleyici, stres ajanı, kullanılan yazılım ve kinetik model; görsel değerlendirmede iskemik ve nekrotik segment sayısı (17 segment), SSS/SRS/SDS ve iskemik yük yüzdesi, istirahat ve stres LVEF, duvar hareketi, TID, sağ ventrikül ve akciğer tutulumu gibi ek bulgular. Nicel olarak stres ve istirahat MBF ile miyokardiyal akım rezervi (global ve koroner alana göre) ve kullanılan normal/anormal eşikler kaynağıyla; hibrit çalışmada kalsiyum skoru. Sonuçta yaygın homojen MBF azalması (mikrovasküler hastalık) ile heterojen azalma (dengeli üç damar iskemisi) ayrımı tartışılır
BOARD İPUCU
▸
"Dengeli 3 damar hastalığında normal MPI → ne yapılmalı?"
→ PET ile mutlak MBF/CFR ölçümü → global CFR düşük olacaktır.
▸
"CFR <2.0?"
→ Anormal.
▸
"CFR normal ama perfüzyon defekti var?"
→ Olası artefakt.
▸
"MBF ölçümünde altın standart ajan?"
→ O-15 su.
▸
"Klinik pratikte MBF ölçümü?"
→ Rb-82 veya N-13 amonyak ile dinamik PET.
Şekil 14.12: Rest ve stres miyokard kan akımına göre koroner akım rezervi (CFR) eşikleri ve klinik örnekler (şematik).
Bu şekil konuyu anlamana yardımcı oldu mu?
PET Perfüzyon Ajanlarının Karşılaştırması:
Özellik
Rb-82
N-13 Amonyak
O-15 Su
T½
75 sn
10 dk
2 dk
Üretim
Jeneratör
Siklotron
Siklotron
İlk geçiş ekstraksiyonu
%65
%80
%100
Mekanizma
Na⁺/K⁺-ATPaz
Glutamin sentetaz
Serbest difüzyon
Pozitron enerjisi
3.35 MeV
1.19 MeV
1.73 MeV
Uzaysal çözünürlük
Orta
İyi
Orta
Egzersiz stres
Hayır
Evet
Hayır
MBF ölçümü
Evet
Evet
Altın standart
Klinik kullanım
Yaygın
Orta
Nadir (araştırma)
Board İçin Kritik Noktalar
MPI Radyofarmasötikleri:
•
Tl-201: Na⁺/K⁺-ATPaz, ilk geçiş ekstraksiyonu %85, redistribüsyon var, T½ = 73 saat, düşük enerji (69-83 keV)
•
Tc-99m MIBI: Mitokondri membran potansiyeli, ilk geçiş ekstraksiyonu %60-65, redistribüsyon yok, hepatik atılım belirgin
•
Tc-99m Tetrofosmin: Mitokondri, ilk geçiş ekstraksiyonu %54, hepatik klirens MIBI'den daha hızlı, oda sıcaklığında işaretleme
Kardiyak MIBG: 15. dk ve 4. saat, LEHR; ADMIRE-HF 2 yıllık olay %15 (H/M ≥1.6) vs %37; Lewy cisimcikli hastalıklarda %80-90 azalma; PD/DLB eşiği ~1.77
•
Amiloidoz: 3. saatte skor ≥2 + AL dışlanması → ATTR; AL'nin >%20'sinde belirgin tutulum olabilir
•
Kardiyak sarkoidoz: 24 saat yüksek yağ/düşük karbonhidrat diyet; KAH perfüzyonla dışlanmalı
Bu bölümün konusundaki güncel kılavuzlar
Bölümde anlatılan işlemlerle ilgili en son kılavuz ve uzlaşı metinleri (EANM resmî dizini ve birincil kaynaklar, Kasım 2026). Kitap metninin bu sürümlerle karşılaştırılması sürüyor; ayrıntı için kılavuzun kendisine başvur.
Kapilerden geçen ajan moleküllerinin bir kısmı ilk geçişte endotel aralıklarından çıkıp miyositlere alınır: Tl-201 ve Rb-82 sarkolemmadaki Na⁺/K⁺-ATPaz ile (potasyum analoğu), MIBI ve tetrofosmin pasif difüzyonla girip mitokondride tutulur, N-13 amonyak glutamine dönüşerek tutulur, O-15 su serbestçe difüze olur ve tutulmaz; bu oran ilk geçiş ekstraksiyonudur. Akım arttıkça kan kapilerden daha hızlı geçer ve alınan oran düşer. İstirahatte O-15 su ~%100, Tl-201 %85, N-13 amonyak %80, Rb-82 %65, MIBI %60-65, tetrofosmin %54. Akımı değiştir; ajanı sağdaki listeden seç.
Adım 1/3
Kısa akstan polar haritaya
Polar harita (bull's eye), kısa aks dilimlerini tek bir dairede toplar: apeks dilimi merkeze, taban dilimi en dışa yerleşir; her dilimin halkası açısını korur (üst anterior, sol septal, alt inferior, sağ lateral). Dilimler sırayla haritaya geçer, sonra AHA 17 segment ızgarası çizilir. Örnekte anterior ve apikal bölgede azalmış tutulum var.
Adım 1/2
Stres ve redistribüsyon
Tl-201 stres anında akımla orantılı tutulur; 10-15 dakikalık stres görüntüsünde iskemik ve skar bölgeleri defekttir. Sonra Tl-201 kan ile miyokard arasında yeniden dağılır: normal miyokard yıkanır, canlı iskemik miyokard kandan Tl-201 almaya devam eder. 3-4 saatlik görüntüde iskemik defekt dolar (redistribüsyon = canlı), skar sabit kalır.