Kritik noktalar

Thomson → elektronu keşfetti (katot ışınları, 1897)

Rutherford → çekirdeği keşfetti (alfa saçılma deneyi, 1911)

Bohr → kuantize enerji seviyeleri (1913), ΔE = hν

Kuantum mekanik model → olasılık bulutları (orbitaller), 4 kuantum sayısı, Pauli dışlama ilkesi

İzotop → aynı Z (proton), farklı N → Örnek: I-123, I-125, I-131

İzobar → aynı A (kütle), farklı Z → Örnek: Mo-99, Tc-99

İzoton → aynı N (nötron), farklı Z

İzomer → aynı Z ve A, farklı enerji durumu → Örnek: Tc-99m / Tc-99

1 amu = 931.5 MeV

Elektron/pozitron kütlesi = 0.511 MeV

Anihilasyon foton enerjisi = 511 keV (her biri)

β⁺ bozunma eşiği = 1.022 MeV

Tc-99m gama enerjisi = 140 keV

I-131 gama enerjisi = 364 keV

Güçlü nükleer kuvvet → çekirdeği bir arada tutar

Zayıf nükleer kuvvet → beta bozunmasından sorumlu

Elektromanyetik kuvvet → protonlar arası itme (Coulomb)

Gravitasyonel kuvvet → nükleer ölçekte ihmal edilir

Sihirli sayılar: 2, 8, 20, 28, 50, 82, 126

Çift sihirli çekirdek örneği: Pb-208 (Z=82, N=126)

Çift-çift çekirdekler en stabil, tek-tek en kararsız

Doğada yalnızca 4 kararlı tek-tek çekirdek: ²H, ⁶Li, ¹⁰B, ¹⁴N

Fe-56 → en yüksek BE/A → en stabil çekirdek

Nötron fazlası → β⁻ bozunması (örn: I-131, Mo-99)

Proton fazlası → β⁺ veya EC (örn: F-18 → β⁺, Tl-201 → EC, Ga-67 → EC)

Ağır çekirdek (Z > 83) → α bozunması (örn: Ra-223, Ra-226)

Uyarılmış çekirdek → İzomerik geçiş/İç dönüşüm (örn: Tc-99m → IT)

Düşük Z → Auger elektronu baskın

Yüksek Z → Karakteristik X-ışını baskın

Kα X-ışını = E_K − E_L; KLL Auger elektronu ≈ E_K − 2E_L

I-125 → Auger yayıcı → DNA'ya yakınsa yüksek LET benzeri etki

U-238 → Pb-206

U-235 → Pb-207

Th-232 → Pb-208 (çift sihirli)

Maksimum elektron = 2n²

K=2, L=8, M=18, N=32

Nötron fazlası → β⁻ bozunması → Z 1 artar, A değişmez

Proton fazlası → β⁺ veya EC → Z 1 azalır, A değişmez

Ağır çekirdek (Z > 83) → α bozunması → Z 2 azalır, A 4 azalır

Uyarılmış çekirdek → İzomerik geçiş (IT) → Z ve A değişmez

β⁺ eşiği: 1.022 MeV → eşik altında yalnızca EC olur

β⁻: n → p + e⁻ + ν̄ₑ → Z artar → antinötrino yayılır

β⁺: p → n + e⁺ + νₑ → Z azalır → nötrino yayılır → eşik: 1.022 MeV

EC: p + e⁻ → n + νₑ → Z azalır → nötrino yayılır → eşik yok

β⁻ ve β⁺: sürekli enerji spektrumu

EC: monoenerjik nötrino + karakteristik X-ışını/Auger

Monoenerjik: alfa parçacıkları, iç dönüşüm elektronları, gama ışınları, Auger elektronları, karakteristik X-ışınları

Sürekli spektrum: beta parçacıkları (β⁻ ve β⁺), bremsstrahlung X-ışınları

Y-90 (Emax = 2.28 MeV, T½ = 64.1 saat)

P-32 (Emax = 1.71 MeV, T½ = 14.3 gün)

Sr-89 (Emax = 1.46 MeV, T½ = 50.5 gün)

Sr-90 (Emax = 0.546 MeV, T½ = 28.8 yıl)

Saf beta yayıcılar doğrudan görüntülenemez → bremsstrahlung SPECT; Y-90 için ayrıca iç çift oluşumu ile PET

Rb-82: 75 saniye (en kısa, kardiyak PET)

A = λN = (0.693/T½) × N

A(t) = A₀ × e^−λt = A₀ × (1/2)^t/T½

1 Ci = 3.7 × 10¹⁰ dps = 37 GBq

1 mCi = 37 MBq

1 µCi = 37 kBq

Ortalama beta enerjisi = Emax/3

Te = (Tp × Tb) / (Tp + Tb)

Te her zaman Tp ve Tb'den kısadır

Kısa olan yarı ömür efektif yarı ömrü daha çok belirler

τ = 1/λ = 1.443 × T½

τ her zaman T½'den uzundur

Kümülatif aktivite: Ã = A₀ × τ = 1.443 × A₀ × T½

Geçici denge: T½(ana) > T½(yavru), aynı mertebe → A(yavru) > A(ana) → Örnek: Mo-99/Tc-99m

Kalıcı denge: T½(ana) >> T½(yavru) → A(yavru) = A(ana) → Örnek: Sr-82/Rb-82, Ge-68/Ga-68

Denge yok: T½(yavru) > T½(ana) → denge kurulmaz

Diğer kalıcı denge örnekleri: Ra-226/Rn-222 (doğada klasik örnek) ve Rb-81/Kr-81m jeneratörü

Geçici denge

Dengede Tc-99m/Mo-99 oranı teorik 1.1; %87.5 dallanma ile gerçekte ≈0.96

tmax ≈ 23 saat

tmax'ta ideal olarak A(yavru) = A(ana); Mo/Tc'de A(Tc) ≈ 0.88 × A(Mo)

Dengede Tc-99m, Mo-99'un yarı ömrüyle (66 saat) azalır

Günlük elüsyon (~24 saat) tmax'a yakındır → optimal verim

F-18 < C-11 < N-13 < O-15 ≈ Ga-68 < Rb-82

Kısa menzil → iyi çözünürlük

F-18: en iyi çözünürlük

Rb-82: en düşük çözünürlük

Sağa aşağı ok → β⁻ (Z artar)

Sola aşağı ok → β⁺ veya EC (Z azalır)

Dikey aşağı ok → IT veya gama (Z değişmez)

Üst çizgi → ana çekirdek

Alt çizgi → yavru temel durum

Ara çizgiler → uyarılmış durumlar

Yüksek Z

Düşük geçiş enerjisi

Yüksek açısal momentum değişimi (ΔL)

IC ve Auger elektronları dokuda lokal soğurulur → görüntülemeye katkı yok, yalnızca hasta dozunu artırır

F-18: %96.7 β⁺ + %3.3 EC

Cu-64: %17.6 β⁺ + %38.5 β⁻ + %43.9 EC (hem β⁺ hem β⁻ yapan nadir radyonüklid)

Tc-99m: ~%100 IT → bunun %88.5'i 140 keV gama emisyonu + %11.5'i iç dönüşüm (IC)

Aktivite (Bq) = bozunma hızı ≠ foton emisyon hızı → foton sayısı = aktivite × gama verimi

1 MBq Tc-99m → ~0.89 × 10⁶ adet 140 keV foton/s

Pozitron + elektron → kısa ömürlü pozitronyum → anihilasyon → 2 × 511 keV (~180°)

Alfa: Ağır (4 amu), +2e yük, düz yol, kısa menzil (dokuda ~50 µm), yüksek LET (~80 keV/µm), Bragg tepe noktası var, zırhlama: kağıt/cilt yeterli

Beta: Hafif (0.000549 amu ≈ proton kütlesinin 1/1836'sı), ±1e yük, dolambaçlı yol, uzun menzil (dokuda birkaç mm), düşük LET (~0.2 keV/µm), Bragg tepe noktası yok, zırhlama: pleksiglas (düşük Z)

Foton: Kütlesiz, yüksüz, üstel zayıflama, menzil kavramı yok (HVL kullanılır), düşük LET, zırhlama: kurşun (yüksek Z)

Bremsstrahlung ∝ Z × E (yüksek Z ve yüksek enerji → fazla bremsstrahlung)

Beta zırhlaması → düşük Z (pleksiglas) → bremsstrahlung minimize

Gama zırhlaması → yüksek Z (kurşun) → fotoelektrik absorpsiyon maksimize

Çift katmanlı zırhlama (saf beta yayıcılar için): İç = pleksiglas (beta durdurucu) + Dış = kurşun (bremsstrahlung zırhı)

Saf beta yayıcılar: Y-90, P-32, Sr-89 → pleksiglas kalkan şart

Fotoelektrik: ∝ Z³/E³ → Yüksek Z, düşük E'de baskın → Foton tamamen absorbe → Saçılmış foton YOK

Compton: Z'den bağımsız, yoğunluğa bağlı → Orta E'de baskın → Foton kısmen absorbe → Saçılmış foton VAR

Çift oluşumu: ∝ Z² → Eşik: 1.022 MeV → Yüksek E, yüksek Z'de baskın → e⁻/e⁺ çifti oluşur

Koheran: Düşük E, yüksek Z → Enerji transferi YOK → Yön değişir

Yumuşak doku (Z ≈ 7.4): ~30 keV → Compton → ~20 MeV

Kemik (Z ≈ 14): ~50 keV → Compton → ~15 MeV

Kurşun (Z = 82): ~500 keV → Compton → ~5 MeV

Board kuralı: Nükleer tıp enerjilerinde (70-511 keV) yumuşak dokuda HER ZAMAN Compton baskın

K-kenarı üzerinde fotoelektrik etki olasılığı ani artış gösterir

Compton formülü: E′ = E / [1 + (E/511)(1 − cos θ)]

180° geri saçılma: E′ = E / [1 + 2E/511]

140 keV → 180° geri saçılma → ~91 keV (saçılmış foton), ~49 keV (Compton elektronu)

511 keV → 180° geri saçılma → ~170 keV (saçılmış foton), ~341 keV (Compton elektronu)

θ = 0° → enerji transferi yok (E' = E)

θ = 180° → maksimum enerji transferi

Tc-99m (140 keV): 0.3 mm Pb

Tl-201 (69-83 keV X-ışını): 0.2 mm Pb

I-131 (364 keV): 3 mm Pb

F-18 (511 keV): 4 mm Pb

Cs-137 (662 keV): 6.5 mm Pb

Co-60 (1.25 MeV): 12 mm Pb

Kural: Enerji arttıkça HVL artar (daha kalın zırhlama gerekir)

HVL = 0.693 / µ = ln2 / µ

TVL = 2.303 / µ = ln10 / µ

TVL = 3.32 × HVL

n HVL sonra geçen oran = (1/2)ⁿ

1 HVL → %50, 2 HVL → %25, 3 HVL → %12.5, 4 HVL → %6.25, 5 HVL → %3.125

Formül: I₁ × d₁² = I₂ × d₂²

Mesafe 2× → doz 1/4

Mesafe 3× → doz 1/9

Mesafe 4× → doz 1/16

Mesafe 10× → doz 1/100

Yalnızca nokta kaynaklar için geçerli

Çizgisel kaynak: 1/d, düzlemsel kaynak: yakın mesafede ~sabit

Tl-201 (0.45) < Ga-67 (0.76) < Tc-99m (0.78) < I-131 (2.17) < In-111 (3.21) < Cs-137 (3.26) < F-18 (5.73) < Ra-226 (8.25) < Co-60 (13.2)

Formül: Ḋ = Γ × A / d²

Yüksek Γ → aynı aktivitede daha yüksek doz → daha fazla korunma gerekir

PET radyofarmasötikleri (F-18) SPECT'ten (Tc-99m) daha yüksek Γ → PET'te personel dozu daha yüksek

Zaman: Süreyi azalt → D = Ḋ × t

Mesafe: Uzaklaş → ters kare yasası (en etkili ve en ucuz yöntem)

Zırhlama: Uygun materyal seç (gama → Pb, beta → pleksiglas, alfa → kontaminasyon önleme, nötron → hidrojenli materyal)

Aktivite: En düşük tanısal dozu kullan

Eğitim: Personeli eğit

W değeri: Bir iyon çifti oluşturmak için gereken ortalama enerji = ~34 eV (havada, tüm radyasyon türleri için yaklaşık aynı)

LET: Birim yol uzunluğu başına ortama aktarılan enerji (keV/µm) → radyasyon türüne göre değişir

Spesifik iyonizasyon: Birim yol uzunluğu başına iyon çifti sayısı → alfa >> beta

W değeri sabit, LET ve spesifik iyonizasyon radyasyon türüne bağlı

Durdurma gücü ∝ z²/v² (Bethe-Bloch) → aynı kütle ve hızda yük 2 katına çıkarsa menzil ~1/4'e iner

Delta (δ) ışınları: birincil yüklü parçacığın kopardığı, kendisi de iyonizasyon yapabilen ikincil elektronlar

Dar demet: B = 1 (saçılmış fotonlar dedektöre ulaşmaz)

Geniş demet: B > 1 (saçılmış fotonlar da katkıda bulunur)

B materyal kalınlığı arttıkça artar

Radyasyon korunma hesaplamalarında B dikkate alınmalıdır → aksi halde zırhlama yetersiz kalır

X-ışını spektrumu: sürekli kısım → bremsstrahlung; keskin pikler → karakteristik X-ışınları

Maksimum foton enerjisi = tüp voltajı (120 kV → 120 keV)

Toplam foton sayısı ∝ mA × kV²

X-ışını ve gama farkı → köken (çekirdek dışı vs çekirdek), enerji değil

İyonizasyon eşiği: 13.6 eV; EURATOM: ≤100 nm (≥3 × 10¹⁵ Hz)

Görüntüleme pencereleri: X-ışını (BT, SPECT, PET), radyofrekans (MR), ultrason (USG)

511 keV fotonlar yumuşak dokuda >%95 Compton

Direkt etki: Radyasyon → doğrudan DNA hasarı → yüksek LET'te baskın → oksijenden bağımsız

İndirekt etki: Radyasyon → su radyolizi → OH• radikali → DNA hasarı → düşük LET'te baskın (~%70) → oksijene bağımlı

En önemli serbest radikal: OH• (hidroksil radikali)

Oksijen fiksasyon hipotezi: O₂ serbest radikal hasarını kalıcı hale getirir

Baz hasarı: En sık, en kolay onarılır, genellikle letal değil

SSB: Sık (~1000/Gy), kolay onarılır (karşı zincir şablon), genellikle letal değil

DSB: Nadir (~40/Gy), onarımı zor, hücre ölümünün EN ÖNEMLİ nedeni

Kümelenmiş hasar: Yüksek LET'e özgü, onarımı çok zor, en letal

BER: Tek baz hasarı → hızlı, verimli

NER: Büyük lezyonlar (UV hasarı) → Xeroderma pigmentosum'da defektif

HR: DSB onarımı → hatasız → yalnızca S/G2 fazında → BRCA1/2 gerekli

NHEJ: DSB onarımı → hataya açık → tüm fazlarda aktif → memeli hücrelerinde baskın DSB onarım yolu

MMR: Replikasyon hataları → Lynch sendromunda defektif

Mitotik ölüm: En sık radyasyona bağlı ölüm türü → bölünme sırasında ölüm

Apoptoz: Programlanmış ölüm → p53 aracılı → lenfositlerde baskın (interfaz ölümü)

Nekroz: Düzensiz ölüm → çok yüksek dozlarda

Senescence: Kalıcı bölünme durması → hücre canlı ama bölünmez

SF = e−(αD + βD²)

α/β oranı = lineer ve kuadratik bileşenlerin eşit olduğu doz

Yüksek α/β (~10 Gy): Erken yanıt veren doku, tümörler → az omuz → fraksiyonasyondan az etkilenir

Düşük α/β (~2-3 Gy): Geç yanıt veren doku → belirgin omuz → fraksiyonasyondan çok etkilenir

İstisna: Prostat kanseri düşük α/β (~1.5-3 Gy) → geç yanıt veren doku gibi davranır

En duyarlı: M fazı ve geç G2

En dirençli: Geç S fazı (HR aktif, onarım enzimleri yüksek)

Orta: G1 fazı

G0: Genellikle radyorezistan (bölünmeyen hücreler)

En duyarlı → En dirençli: Lenfosit > Spermatogonia > Eritroblast > İntestinal kript > Bazal epidermis > Endotel >

Bergonié-Tribondeau istisnası: Lenfositler yüksek diferansiyasyona rağmen çok radyosensitif (apoptoz) LET – RBE – OER İlişkisi (Altın Üçgen)

LET↑ → RBE↑ (100 keV/µm'ye kadar, sonra overkill → RBE↓)

LET↑ → OER↓ (yüksek LET'te oksijen etkisi kaybolur)

Optimal LET: ~100 keV/µm → RBE maksimum

Düşük LET (gama, X-ışını): RBE = 1, OER ≈ 2.5-3.0, indirekt etki baskın

Yüksek LET (alfa): RBE ≈ 20, OER ≈ 1.0, direkt etki baskın

X-ışını / Gama: RBE = 1 (referans)

Beta: RBE ≈ 1

Proton: RBE ≈ 1.1

Termal nötron: RBE ≈ 2-5

Hızlı nötron: RBE ≈ 10-20

Alfa: RBE ≈ 20

RBE formülü: RBE = Referans doz / Test doz (aynı biyolojik etki için)

Deterministik: Eşik VAR → şiddet dozla artar → hücre ölümü → erken veya geç (örn. katarakt, fibrozis) etki → öngörülebilir → Örnekler: Katarakt, epilasyon, sterilite, eritem, radyasyon sendromları

Stokastik: Eşik YOK (LNT) → olasılık dozla artar (şiddet değil) → hücre mutasyonu → geç etki → bireysel düzeyde öngörülemez → Örnekler: Kanser, herediter etkiler

Katarakt eşiği: ~0.5 Gy (ICRP 118 güncellemesi – bu değer sınavda sorulur!)

Radyasyonla ilişkili lösemiler: AML, KML, ALL → KLL radyasyonla ilişkili DEĞİL

Radyasyon yeni tip mutasyon oluşturmaz; spontan mutasyonların sıklığını artırır (çoğu resesif)

LNT: Stokastik etkiler için standart → ICRP kabul eder → radyasyon korunma düzenlemelerinin temeli

Eşikli model: Deterministik etkiler için geçerli

Hormesis: Düşük dozda koruyucu etki → tartışmalı → düzenlemelerde kullanılmaz

BEIR VII (atom bombası verileri): lösemi riski lineer-kuadratik, solid kanser riski lineer

Hematopoietik sendrom: 1-8 Gy → kemik iliği → pansitopeni → LD₅₀/₆₀ ≈ 3.5-4.5 Gy (tedavisiz)

GI sendrom: 8-30 Gy → intestinal kript → kanlı diyare, sepsis → ölüm ~10-14 gün

Nörovasküler sendrom: >30 Gy → SSS → konvülsiyon, koma → ölüm 24-72 saat → tedavisi yok

Dört klinik faz: Prodromal → Latent → Manifest hastalık → İyileşme/Ölüm

Prodromal semptomların erken başlaması = yüksek doz göstergesi

1. Lenfosit (saatler-günler) → EN HIZLI → biyolojik dozimetre 2. Nötrofil (2-3 hafta) 3. Trombosit (3-4 hafta) 4. Eritrosit (en geç – ömür ~120 gün) → EN YAVAŞ

1. Repair (Onarım): Alt-letal hasar onarımı → geç yanıt veren dokuları korur 2. Reassortment (Yeniden dağılım): Dirençli S fazından duyarlı G2/M'ye geçiş → tümör aleyhine 3. Repopulation (Yeniden çoğalma): Hayatta kalan hücreler çoğalır → normal doku lehine, tümör kontrolü aleyhine (tümör hücreleri de çoğalır; tedavi süresi uzadıkça belirginleşir)

4. Reoxygenation (Yeniden oksijenlenme): Hipoksik hücreler oksijenlenir → radyosensitivite artar → tümör aleyhine

Preimplantasyon (0-9 gün): "Ya hep ya hiç" → ölüm veya normal gelişim

Organogenez (2-8 hafta): Konjenital anomali riski EN YÜKSEK → teratojenik dönem

Erken fetal (8-15 hafta): Mental retardasyon riski EN YÜKSEK → nöronal migrasyon dönemi → ~25-30 IQ puanı/Gy kayıp

Geç fetal (16-25 hafta): Mental retardasyon riski daha düşük → ~10-13 IQ puanı/Gy kayıp

>25 hafta: Belirgin anomali/mental retardasyon riski çok düşük → çocukluk çağı kanser riski (stokastik)

<50 mGy: Terapötik abortus ENDİKASYONU YOK

I-131 tedavisi gebelikte KESİNLİKLE KONTRENDİKE (fetal tiroid 10-12. haftadan sonra iyot konsantre eder)

Amifostin (WR-2721): En önemli klinik radyoprotektör → serbest radikal süpürücü → normal dokuyu seçici korur → FDA onaylı (kserostomi önlenmesi)

Amifostin kan-beyin bariyerini geçmez → SSS'yi korumaz; en belirgin koruma tükürük bezi ve böbrekte

Oksijen: En güçlü doğal radyosensitizör

Hipoksik hücre sensitizörleri: Misonidazol, nimorazol → oksijeni taklit eder

Halogenlenmiş pirimidinler: BrdU, IdU → DNA'ya inkorpore → yalnızca S fazında etkili

D₀: Sağkalımı %37'ye düşüren doz → düşük D₀ = yüksek radyosensitivite

Dq: Omuz genişliği → büyük Dq = iyi onarım kapasitesi

n: Ekstrapolasyon sayısı → n = 1 ise omuz yok (yüksek LET)

Yüksek LET: Omuz yok, eğri baştan dik, n ≈ 1

Düşük LET: Belirgin omuz, eğri eğimli başlar sonra dikleşir

SLDR (Alt-letal hasar onarımı): İki fraksiyon arasında (~6 saat) onarım → Elkind recovery → düşük LET'te belirgin

PLDR (Potansiyel letal hasar onarımı): Bölünme geciktirilirse onarım mümkün → yavaş büyüyen tümörlerde belirgin → radyorezistans nedeni

Düşük doz hızı → onarım zamanı → sağkalım artar → biyolojik etki azalır

Yüksek doz hızı → onarım yetersiz → hasar birikir → biyolojik etki artar

Ters doz hızı etkisi: Düşük doz hızında hücreler G2/M'de birikir → paradoksal olarak daha fazla ölüm (bazı tümör hatlarında)

1. Fiziksel aşama: ~10⁻¹⁸ – 10⁻¹² saniye → iyonizasyon/uyarma → EN KISA 2. Kimyasal aşama: ~10⁻¹² – 10⁻² saniye → serbest radikal oluşumu 3. Biyolojik aşama: Saniyeler – yıllar → DNA onarımı, hücre ölümü, kanser → EN UZUN

Adaptif yanıt → 1-100 mGy hazırlayıcı doz sonrası koruma

Bystander → ışınlanmayan komşu hücrede yanıt; Abskopal → uzak metastazda immün aracılı yanıt (DAMP)

ICRP 103 nominal risk: kanser ~%5.5/Sv, kalıtsal ~%0.2/Sv

<100 mGy → hiçbir dokuda klinik anlamlı işlevsel bozukluk beklenmez

Optimal LET ~100 keV/µm → iyonizasyon aralığı = DNA çapı; Auger elektronları yüksek LET grubunda; TAT ~100 keV/µm

BED = n·d·[1 + d/(α/β)] → radyonüklid tedavilerinin karşılaştırılması

İntrinsik apoptoz → sitokrom c/Apaf-1/kaspaz 9; ekstrinsik → kaspaz 8

Hipoksi → HIF-1α → VEGF (VEGFR-2); Warburg etkisi → FDG tutulumu

Somatostatin reseptörü = GPCR; PD-1 (T hücresi) – PD-L1 (tümör)

"En önemli serbest radikal?" → OH• (hidroksil radikali)

"Hücre ölümünün en önemli nedeni?" → DSB (çift zincir kırığı)

"En radyosensitif somatik hücre?" → Lenfosit

"En radyorezistan somatik hücre?" → Sinir hücresi (nöron)

"En radyosensitif hücre döngüsü fazı?" → M fazı (ve geç G2)

"En radyorezistan hücre döngüsü fazı?" → Geç S fazı

"En sık radyasyona bağlı hücre ölüm türü?" → Mitotik ölüm

"Lenfositlerde ölüm türü?" → Apoptoz (interfaz ölümü)

"Radyasyon korunma modeli?" → LNT (Lineer Eşiksiz Model)

"Klinik radyoprotektör?" → Amifostin (WR-2721)

"En güçlü doğal radyosensitizör?" → Oksijen

"ARS'de ilk düşen hücre?" → Lenfosit

"ARS'de en geç düşen hücre?" → Eritrosit

"Mental retardasyon için en duyarlı dönem?" → 8-15 hafta (erken fetal)

"Konjenital anomali için en duyarlı dönem?" → 2-8 hafta (organogenez)

"Preimplantasyonda radyasyon etkisi?" → Ya hep ya hiç

"DSB onarımında tüm fazlarda aktif mekanizma?" → NHEJ

"DSB onarımında hatasız mekanizma?" → HR (yalnızca S/G2)

"Bergonié-Tribondeau istisnası?" → Lenfosit (yüksek diferansiyasyona rağmen radyosensitif)

İyonizasyon odası: Gaz amplifikasyonu YOK → akım modu → enerji bağımsız → doz kalibratör, survey metre, cep dozimetresi

Proporsiyon sayıcı: Gaz amplifikasyonu VAR (10³-10⁶) → puls modu → enerji ayrımı YAPABİLİR → alfa-beta ayrımı, nötron dedeksiyonu

GM sayıcı: Maksimum amplifikasyon (10⁸-10¹⁰) → puls modu → enerji ayrımı YAPAMAZ → en duyarlı → en uzun ölü zaman (~100-300 µs) → kontaminasyon taraması

Rekombinasyon → İyonizasyon → Proporsiyon → Sınırlı Proporsiyon → Geiger-Müller → Sürekli Deşarj

NaI(Tl): Gama kamera standardı → klasik sintilatörler arasında en yüksek ışık verimi → enerji çözünürlüğü ~%10 → higroskopik → 3/8 inç kalınlık (Tc-99m için)

BGO: Eski PET kristali → en yüksek efektif Z → en iyi durma gücü → ANCAK yavaş (300 ns) → TOF YAPAMAZ → düşük ışık verimi

LSO/LYSO: Modern PET standardı → hızlı (~40 ns) → TOF-PET mümkün → yüksek ışık verimi → Lu-176 arka plan aktivitesi

CZT: Yarıiletken → en iyi enerji çözünürlüğü (klinik kullanımda) → direkt dönüşüm → PMT gereksiz → kompakt → pahalı

HPGe: Mutlak en iyi enerji çözünürlüğü → ANCAK soğutma gerekir (77 K) → klinik kullanımı yok

PMT: Yüksek kazanç (10⁶-10⁷) → manyetik alana DUYARLI → PET/MR'da kullanılamaz → büyük boyut → yüksek voltaj (~1000-2000 V)

SiPM: Yüksek kazanç (10⁶) → manyetik alana DUYARSIZ → PET/MR'da kullanılır → kompakt → düşük voltaj (~30-70 V) → karanlık akım (gürültü) → sıcaklığa duyarlı

Doz kalibratör → Radyofarmasötik aktivite ölçümü (µCi-mCi)

Kuyu sayıcı → In vitro numune aktivite ölçümü (nCi-pCi)

GM sayıcı → Kontaminasyon taraması

Gama prob → İntraoperatif sentinel lenf nodu lokalizasyonu

Tiroid uptake probu → Tiroid iyot tutulumu ölçümü

LSC (Sıvı sintilasyon sayıcı) → H-3, C-14 (düşük enerjili beta yayıcılar)

Proporsiyon sayıcı → Alfa-beta ayrımı, nötron dedeksiyonu

Dedeksiyon verimi = geometrik verim × intrinsik verim; mesafe artışı yalnız geometrik verimi düşürür

Kuyu sayıcı: >~1 µCi'de ölü zaman kaybı; örnek hacmi artınca geometrik verim düşer → standart ve örnek aynı hacim/tüpte sayılır

RIA (kompetitif): sayım antijenle TERS orantılı; IRMA (sandviç, nonkompetitif): sayım antijenle DOĞRU orantılı, daha duyarlı

Fotopik: Fotoelektrik etkileşim → tüm enerji depolanır → görüntüleme bu pike dayalı

Compton kenarı/platosı: Compton saçılması → kısmi enerji depolanır

İyot kaçış piki: Fotopik – 28 keV (Tc-99m için 112 keV)

Geri saçılma piki: Kristal dışından 180° saçılma

Toplama piki: Pile-up → fotopik × 2 (yüksek sayım hızında)

Compton kenarı + geri saçılma piki = fotopik enerjisi (Tc-99m: ~50 + ~90 keV; Cs-137: 478 + 184 keV)

%FWHM ≈ 1/√E ile değişir → düşük enerjide enerji çözünürlüğü kötüleşir (Tl-201 > Tc-99m > I-131)

Standart: Fotopik ± %10 = %20 pencere

Tl-201: 70 keV merkezli %30 pencere (~60-81 keV) + 167 keV'de %20 pencere

Dar pencere → kontrast↑, duyarlılık↓

Geniş pencere → duyarlılık↑, kontrast↓

Standart sapma: σ = √N

Bağıl standart sapma: σ/N = 1/√N

%95 güven aralığı: N ± 2√N

%99 güven aralığı: N ± 2.58√N (±3√N ≈ %99.7)

Sayımı 4 kat artırırsan → standart sapma 2 kat artar → bağıl standart sapma yarıya iner

Paralizable sistem: Sayım↑↑ → paradoksal sayım düşüşü (paraliz) → TEHLİKELİ (yüksek radyasyon düşük sayım olarak görünür)

Non-paralizable sistem: Sayım↑↑ → plato (sayım artmaz ama düşmez de)

Gama kamera: Paralizable

GM sayıcı: Non-paralizable

Ölü zaman düzeltme formülü: Ngerçek = Nölçülen / (1 - Nölçülen × τ)

Yoğunluk/Z → saptama verimi; ışık verimi → enerji ve zaman çözünürlüğü; sönüm süresi → hız

SPECT: tek parça kristal; PET: reflektörle ayrılmış piksellenmiş kristal dizisi

SiPM/APD → Geiger modu; dijital SiPM → her hücre ayrı sayısallaştırılır → CTR ~130 ps

Çoklu pinhole CZT (19 kamera) → ışık paylaşımı yok; D-SPECT → 9 döner kolon, yüksek duyarlılık

"Doz kalibratörü" yerine "aktivite ölçer" (cihaz aktivite ölçer)

Gama prob → sayım hızıyla göreceli nicelendirme; endoskopik/robotik modeller mevcut

"Radyofarmasötik aktivitesi hangi cihazla ölçülür?" → Doz kalibratör

"Doz kalibratör hangi tip dedektördür?" → Kuyulu iyonizasyon odası (basınçlı gaz)

"Doz kalibratörde gaz amplifikasyonu var mı?" → HAYIR

"Gama kamera kristali?" → NaI(Tl)

"NaI(Tl) aktivatörü?" → Talyum (Tl)

"NaI(Tl) en önemli dezavantajı?" → Higroskopik

"Gama kamerada kristal kalınlığı?" → 3/8 inç (~9.5 mm)

"PET'te modern standart kristal?" → LSO/LYSO

"TOF-PET için kristal?" → LSO/LYSO (kısa bozunma süresi ~40 ns)

"BGO neden TOF yapamaz?" → Bozunma süresi çok uzun (300 ns)

"En iyi enerji çözünürlüğüne sahip dedektör?" → HPGe (soğutma gerekir) → klinik kullanımda CZT

"PET/MR'da fotodedektör?" → SiPM (manyetik alana duyarsız)

"PMT neden PET/MR'da kullanılamaz?" → Manyetik alana duyarlı

"Enerji ayrımı yapamayan gaz dolgulu dedektör?" → GM sayıcı

"Kontaminasyon taraması hangi cihazla?" → GM sayıcı

"H-3 (Trityum) ölçümü?" → Sıvı sintilasyon sayıcı (LSC)

"In vitro kan numunesi sayımı?" → Kuyu sayıcı (NaI well counter)

"Sentinel lenf nodu intraoperatif lokalizasyonu?" → Gama prob

"Tc-99m enerji penceresi?" → 140 keV ± %10 (%20 pencere)

"İyot kaçış piki (Tc-99m)?" → 112 keV (140 - 28)

"10.000 sayımın standart sapması?" → √10.000 = 100

"Ölü zamanı en uzun gaz dolgulu dedektör?" → GM sayıcı (~100-300 µs)

"Paralizable sistemde yüksek sayım hızında ne olur?" → Paradoksal sayım düşüşü (paraliz)

"Doz kalibratörde en sık hata kaynağı?" → Yanlış radyonüklid ayarı (dial setting)

"Doz kalibratör hangi modda çalışır?" → Akım modu (puls modu DEĞİL)

"Kuyu sayıcı hangi tip dedektördür?" → NaI(Tl) sintilasyon dedektörü (kuyulu)

"Kuyu sayıcı hangi modda çalışır?" → Puls modu

"Kuyu sayıcı ile doz kalibratör farkı?" → Kuyu sayıcı: Sintilasyon, puls modu, düşük aktivite (nCi-pCi). Doz kalibratör: İyonizasyon odası, akım modu, yüksek aktivite (µCi-mCi)

"GM sayıcıda söndürme gazı neden gerekir?" → Pozitif iyon bulutu sürekli deşarjı önlemek için söndürülmeli → halojen (sınırsız ömür) veya organik (sınırlı ömür ~10⁹ sayım)

"Proporsiyon sayıcının GM'den farkı?" → Proporsiyon sayıcı enerji ayrımı YAPABİLİR (puls büyüklüğü enerjiye orantılı), GM YAPAMAZ

"NaI(Tl) kristalinde sarı renk değişikliği (yellowing) ne anlama gelir?" → Nem hasarı (higroskopik kristal nem absorbe etmiş → kristal bozulmuş → değiştirilmeli)

"LSO/LYSO'nun dezavantajı?" → Lu-176 doğal radyoaktivitesi → arka plan aktivitesi

"Gama kamerada kristal kalınlığı artırılırsa ne olur?" → Duyarlılık artar (daha fazla foton absorbe edilir) ANCAK intrinsik uzaysal çözünürlük azalır

"Gama kamerada kristal kalınlığı azaltılırsa ne olur?" → İntrinsik uzaysal çözünürlük artar ANCAK duyarlılık azalır (daha az foton absorbe edilir)

"Enerji çözünürlüğü formülü?" → (FWHM / E₀) × 100 (%)

"Enerji çözünürlüğünü etkileyen en önemli faktör?" → İstatistiksel dalgalanmalar (oluşan sinyal birimlerinin sayısındaki varyasyon)

"SCA vs MCA farkı?" → SCA: Tek enerji penceresi (gama kamera). MCA: Çok kanallı tam spektrum (spektroskopi, radyonüklid tanımlama)

"Wipe test numunesi hangi cihazla sayılır?" → Kuyu sayıcı veya LSC (radyonüklide bağlı)

NaI(Tl): Yoğunluk 3.67 g/cm³ | Zeff 50 | Bozunma süresi 230 ns | Enerji çözünürlüğü ~%10 (140 keV)

BGO: Yoğunluk 7.13 g/cm³ | Zeff 74 | Bozunma süresi 300 ns | Enerji çözünürlüğü ~%20 (511 keV)

LSO: Yoğunluk 7.4 g/cm³ | Zeff 66 | Bozunma süresi 40 ns | Enerji çözünürlüğü ~%10-12 (511 keV)

LYSO: Yoğunluk 7.1 g/cm³ | Zeff 65 | Bozunma süresi 41 ns | Enerji çözünürlüğü ~%10-12 (511 keV)

CZT: Yoğunluk 5.8 g/cm³ | Zeff ~50 | Enerji çözünürlüğü ~%5-6 (140 keV)

HPGe: Yoğunluk 5.32 g/cm³ | Z 32 | Enerji çözünürlüğü ~%0.2-0.5 | Soğutma: 77 K (sıvı nitrojen)

Gaz (hava): ~34 eV/iyon çifti

NaI(Tl) sintilasyon: ~20-30 eV/ışık fotonu (etkin)

Yarıiletken (Si): ~3.6 eV/elektron-deşik çifti

Yarıiletken (Ge): ~2.96 eV/elektron-deşik çifti

Yarıiletken (CZT): ~4.6 eV/elektron-deşik çifti

En duyarlı gaz dolgulu dedektör → GM sayıcı

En iyi enerji çözünürlüğü (genel) → HPGe

En iyi enerji çözünürlüğü (klinik) → CZT

En iyi enerji çözünürlüğü (gaz dolgulu) → Proporsiyon sayıcı

En uzun ölü zaman → GM sayıcı (~100-300 µs)

En kısa ölü zaman → Yarıiletken dedektörler (~ns)

En yüksek ışık verimi (klasik sintilatörler: NaI, BGO, LSO/LYSO, GSO) → NaI(Tl) (LaBr₃/CeBr₃ ve CsI(Tl) daha yüksektir; bkz. Bölüm 28)

En yüksek yoğunluk (PET kristali) → LSO (~7.4 g/cm³)

En yüksek Zeff (PET kristali) → BGO (74)

En kısa bozunma süresi (PET kristali) → LSO/LYSO (~40 ns)

İlk ticari SPECT/BT: GE, 1999 → düşük dozlu tek kesitli BT (~3.5 mm)

BT'nin efektif doz katkısı ~1-10 mSv; lokalizasyon/AC için düşük mAs'li BT çoğu zaman yeterli

HU = [(µ_doku − µ_su)/µ_su] × 1000; HU → µ dönüşümü bilineer (fantomla)

Misregistrasyon: Solunum (SPECT ortalama vs BT anlık), yatak eğilmesi, aksiyel merkez farkı

Truncation, beam hardening, metal, iyotlu kontrast → AC artefaktları

Dozimetri: VOI'ler BT'de çizilir → SPECT'e aktarılır; ardışık noktalar BT–BT rijit olmayan kayıtla hizalanır

Özel beyin SPECT (halka) ~3 mm; tüm vücut SPECT ~7-12 mm

Gama kameranın mucidi: Hal Anger (1958)

Sinyal akışı: Gama fotonu → Kolimatör → Kristal (NaI(Tl)) → Işık kılavuzu → PMT → Pozisyon hesaplama (X,Y) →

Enerji analizi (Z puls) → Görüntü

Standart kristal kalınlığı: 3/8 inç (~9.5 mm) → Tc-99m (140 keV) için optimize

PMT sayısı: Tipik 37-91 adet, heksagonal dizilim

Z puls = ΣSᵢ → foton enerjisini temsil eder

Anger mantığı: Ağırlıklı ortalama (centroid) yöntemi ile X, Y pozisyon hesaplaması

Tc-99m (140 keV) → LEHR (kemik, tiroid) veya LEAP (dinamik çalışmalar)

Tl-201 (70-167 keV) → LEHR veya LEAP

Ga-67 (93-300 keV) → ME (Orta Enerjili)

In-111 (171-245 keV) → ME (Orta Enerjili)

I-131 (364 keV) → HE (Yüksek Enerjili)

Tiroid (küçük organ) → Pinhole

Görüntüyü ters çeviren tek kolimatör → Pinhole

Büyütme yapan kolimatörler → Pinhole (yakın mesafede) ve Converging

Küçültme yapan kolimatör → Diverging

Mesafe↑ → duyarlılık sabit kalan kolimatör → Paralel delikli

Mesafe↑ → hem çözünürlük hem duyarlılık azalan kolimatör → Pinhole

En yaygın kullanılan kolimatör → Paralel delikli (LEHR)

Rc = d × (L + z) / L

d: delik çapı, L: delik uzunluğu, z: kaynak-kolimatör mesafesi

z↑ → Rc↑ (kötüleşir) | d↑ → Rc↑ (kötüleşir) | L↑ → Rc↓ (iyileşir)

Delik çapı 2 katına çıkarsa → duyarlılık ~4 kat artar, çözünürlük ~2 kat kötüleşir (duyarlılık ∝ Rc²)

Pinhole/converging büyütmesi (M) intrinsik çözünürlük katkısını Ri/M'ye indirir → yakın objede sistem çözünürlüğü intrinsikten iyi olabilir

Rs = √(Rᵢ² + Rc²)

Rc >> Rᵢ → Kolimatör sınırlayıcı bileşendir

Kardiyak SPECT: 180° akvizisyon (RAO 45° → LPO 45°), 90° (L-modu) çift başlıklı, 64×64 matris

Genel SPECT (kemik, beyin): 360° akvizisyon, 180° konfigürasyon çift başlıklı, 128×128 matris

Vücut kontürlü yörünge → mesafe minimize → çözünürlük optimize

Step-and-shoot → en yaygın akvizisyon modu

Kardiyak SPECT kesit düzlemleri: SA (kısa eksen), VLA (dikey uzun eksen), HLA (yatay uzun eksen)

CT'nin iki temel işlevi: Anatomik lokalizasyon + Atenüasyon düzeltme (CTAC)

CTAC prensibi: CT HU değerleri → SPECT foton enerjisine uygun µ değerlerine dönüştürülür → atenüasyon haritası

Metalik implant → CT'de streak artefakt → yanlış yüksek HU → aşırı atenüasyon düzeltme → sıcak artefakt (yalancı artmış tutulum)

IV kontrast → aynı mekanizma → sıcak artefakt → çözüm: kontrastsız CT veya kontrast öncesi CT almak

Misregistrasyon → SPECT-CT uyumsuzluğu → yanlış anatomik lokalizasyon + hatalı atenüasyon düzeltme → neden: hasta hareketi, solunum

SPECT/CT'nin avantajı DEĞİL → temporal çözünürlük artışı (aksine temporal uyumsuzluk dezavantajdır)

Toplam çözünürlüğü sınırlayan bileşen → Kolimatör (Rc >> Rᵢ)

Toplam çözünürlük formülü → Rs = √(Rᵢ² + Rc²)

En önemli günlük kalite kontrol testi → Üniformite

İntrinsik üniformite ölçümü → Kolimatör ÇIKARILIR + nokta kaynak (kristalden 5 × FOV uzaklıkta)

Sistem (ekstrinsik) üniformite ölçümü → Kolimatör TAKILIR + düzlem (flood) kaynak

Üniformite bozulmasının en sık nedeni → PMT kazanç kayması (drift)

Düzeltme sırası → Önce enerji → sonra doğrusallık → sonra üniformite

Gama kameranın ölü zaman davranışı → Paralizable (uzayan) → çok yüksek sayım hızında paradoksal sayım düşüşü (paraliz)

Duyarlılık-çözünürlük ilişkisi → Ters orantılı (trade-off) → kolimatör seçimi ile belirlenir

LEHR: En iyi çözünürlük / en düşük duyarlılık

LEHS: En iyi duyarlılık / en düşük çözünürlük

LEAP: Orta denge

Tc-99m: 140 keV ± %10 (%20 pencere)

I-131: 364 keV ± %10 (%20 pencere)

Tl-201: 70 keV + 167 keV (çift pencere)

Ga-67: 93 + 185 + 300 keV (üçlü pencere)

In-111: 171 + 245 keV (çift pencere)

Dar pencere → saçılma reddi↑ → kontrast↑ → duyarlılık↓

Geniş pencere → duyarlılık↑ → saçılma↑ → kontrast↓

Aynı gün iki radyonüklid: önce düşük enerjili, sonra yüksek enerjili (downscatter önlenir; ör. Xe-133 ventilasyon → Tc-99m MAA perfüzyon)

Kalın kristal → Duyarlılık↑ + İntrinsik çözünürlük↓ → yüksek enerjili radyonüklidler için

İnce kristal → Duyarlılık↓ + İntrinsik çözünürlük↑ → düşük enerjili radyonüklidler için

Standart 3/8 inç → Tc-99m (140 keV) için optimal → fotonların ~%90'ını absorbe eder

Aynı kristal I-131'in 364 keV fotonlarının yalnızca ~%30'unu soğurur (intrinsik verim enerjiyle düşer)

NEMA: CFOV = UFOV lineer boyutlarının %75'i; hesaplama öncesi 9 noktalı filtre

Kristal hasarı belirtileri: Sarı renk değişikliği (yellowing), soğuk bölgeler, üniformite bozulması → onarılamaz, değiştirilmelidir Sınavda Sık Sorulan "Hangisi?" Soruları – Hızlı Cevap Kartları

1. "Gama kameranın uzaysal çözünürlüğünü belirleyen en önemli bileşen?" → Kolimatör 2. "Gama kameranın duyarlılığını belirleyen en önemli bileşen?" → Kolimatör 3. "En önemli günlük kalite kontrol testi?" → Üniformite 4. "Üniformite bozulmasının en sık nedeni?" → PMT kazanç kayması 5. "Görüntüyü ters çeviren kolimatör?" → Pinhole 6. "Tiroid sintigrafisinde kullanılan kolimatör?" → Pinhole 7. "Mesafe arttıkça duyarlılığı değişmeyen kolimatör?" → Paralel delikli 8. "Mesafe arttıkça hem çözünürlüğü hem duyarlılığı azalan kolimatör?" → Pinhole 9. "Kardiyak SPECT'te akvizisyon açısı?" → 180° (RAO 45° → LPO 45°) 10. "Kardiyak SPECT'te dedektör konfigürasyonu?" → 90° (L-modu) 11. "Standart kristal kalınlığı?" → 3/8 inç (~9.5 mm) 12. "Z puls neyi temsil eder?" → Foton enerjisi 13. "Gama kameranın ölü zaman tipi?" → Paralizable 14. "Düzeltme sırası?" → Enerji → Doğrusallık → Üniformite 15. "SPECT/CT'de metalik implant artefaktı?" → Sıcak artefakt (yalancı artmış tutulum) 16. "Ga-67 için kolimatör?" → ME (Orta Enerjili) 17. "I-131 için kolimatör?" → HE (Yüksek Enerjili) 18. "Düşük enerjili kolimatörle yüksek enerjili radyonüklid görüntülenirse?" → Septum penetrasyonu → yıldız artefaktı

19. "Converging kolimatörün avantajı?" → Paralel delikli kolimatöre göre daha yüksek duyarlılık 20. "Vücut kontürlü yörünge neden tercih edilir?" → Dedektör-hasta mesafesi minimize → çözünürlük optimize

PET/BT ~2001 (Townsend); BT, 15 dk'ya varan Ge-68 transmisyon taramasının yerini aldı

TOF 2006'dan beri rutin; LAFOV 1-2 m → ~1-2 mSv veya <5 dk tüm vücut

Kapılama: liste modu; kardiyak → EKG, solunum → pnömatik kemer

PET/MR: Siemens 2011 (APD, TOF yok), GE 2014 (SiPM, TOF var)

DPC: SiPM mikro-hücre ikili çıkış; enerji = ateşlenen hücre sayısı

MR koilleri ve masa da 511 keV atenüasyonuna katkı yapar; fantomda BT kaynaklı µ-haritası

CTDI (16/32 cm fantom, mGy) ≠ hasta dozu; DLP = CTDI × uzunluk

İteratif rekonstrüksiyon → gürültü↓, çözünürlük korunur, doz↓; PCCT → foton sayımı, spektral görüntüleme

MR: ω = γB₀; klinik 1.5-3 T; k-uzayı → Fourier dönüşümü

Moleküler duyarlılık: PET > SPECT >> MRG

Anihilasyon foton enerjisi: 511 keV (her biri)

İki foton arasındaki açı: ~180°

Açısal sapma (acolinearity): ±0.25°

Açısal sapmanın çözünürlüğe etkisi: ~2 mm (80 cm çaplı PET'te)

F-18: 0.6 mm → EN İYİ çözünürlük

Rb-82: 5.9 mm → EN KÖTÜ çözünürlük

Ezber kuralı: Enerji↑ → Menzil↑ → Çözünürlük↓

True: Aynı olay, doğru LOR → istenen olay

Scatter: Aynı olay, saçılmış foton → yanlış LOR → kontrast kaybı

Random: Farklı olaylar, tesadüfi eşleşme → yanlış LOR → homojen gürültü

Multiple: 3+ foton aynı anda → olay reddedilir

Random düzeltme yöntemi: Gecikmiş pencere (delayed window)

Random ∝ A² (karesel), True ∝ A (lineer)

En yüksek durma gücü: BGO (en yüksek efektif Z)

En yaygın kullanılan: LSO / LYSO

TOF-PET için en uygun: LSO / LYSO (kısa bozunma zamanı ~40 ns)

BGO neden TOF'a uygun değil: Uzun bozunma zamanı (300 ns)

LSO dezavantajı: Doğal Lu-176 radyoaktivitesi (intrinsik arka plan)

En iyi enerji çözünürlüğü: NaI(Tl) (~8%) → ancak PET için durma gücü yetersiz

PET/MR'da ışık dedektörü: SiPM (manyetik alana duyarsız)

PMT neden PET/MR'da kullanılamaz: Manyetik alana duyarlı

PET: Elektronik kollimasyon (koinsidans dedeksiyonu) → fiziksel kolimatör YOK

SPECT: Fiziksel kolimatör gerekli

PET duyarlılığı SPECT'e göre ~10-100 kat daha yüksek

PET uzaysal çözünürlüğü: ~4-6 mm (klinik) vs SPECT: ~8-12 mm

PET: 511 keV fotonlar vs SPECT: Radyonüklidin gama enerjisi (genellikle 70-364 keV)

Konum hesaplaması: Δx = c × Δt / 2

SNR kazancı: √(D / Δx)

Obez hastalarda en belirgin avantaj (D büyük → kazanç büyük)

TOF için gerekli: Hızlı kristal (LSO/LYSO) + SiPM + hızlı elektronik

200 ps → Δx = 3 cm

400 ps → Δx = 6 cm

TOF uzaysal çözünürlüğü doğrudan iyileştirmez (Δx cm düzeyinde); kazanç SNR/etkin duyarlılık, kontrast ve lezyon saptanabilirliğindedir

PET enerji penceresi tipik ~425/435-650 keV (LSO/LYSO); alt eşik düşerse saçılma kabulü artar

Bilineer dönüşüm: CT enerjisi (~70-140 keV) → 511 keV µ değerine dönüşüm

Obez hastada SUVbw yanlış yüksek → çözüm: SUVlean

HU > 0: Farklı eğri (yumuşak doku-kemik)

Metalik implant → yanlış yüksek HU → aşırı CTAC → sıcak artefakt

Kontrast madde → yanlış yüksek HU → sıcak artefakt

Solunum misregistrasyonu → diyafram tabanında soğuk bant veya akciğer tabanında sıcak artefakt

Doğrulama: Her zaman NAC (atenüasyon düzeltmesiz) görüntülerle karşılaştır

NAC görüntü: deri ve akciğer aktivitesi yüksek, vücut merkezi soluk/periferi parlak

BT parametreleri: mAs↑ → doz doğrusal↑, gürültü ∝ 1/√mAs, kontrast değişmez; kVp↑ → gürültü↓, kontrast↓, doz↑; pitch↑ → doz↓

En önemli teknik zorluk: MRAC (MR-bazlı atenüasyon düzeltme)

MRAC sorunu: MR'da kemik ve hava sinyalsiz → ayırt edilemez → kemik atenüasyonu eksik düzeltilir

En yaygın MRAC yöntemi: Dixon bazlı segmentasyon (4 sınıf: hava, akciğer, yağ, yumuşak doku)

Kemik sorununu çözen yöntemler: UTE/ZTE, atlas bazlı, derin öğrenme

PET/MR'da ışık dedektörü: SiPM (PMT manyetik alanda çalışamaz)

PET/MR avantajları: Üstün yumuşak doku kontrastı, düşük radyasyon dozu, eşzamanlı veri toplama, fonksiyonel MR

PET/CT'nin üstün olduğu alanlar: Akciğer nodülü, kemik kortikal lezyonlar, hız/pratiklik, RT planlama

PET/MR güçlü endikasyonları: Nöroloji, pediatrik onkoloji, pelvik tümörler, baş-boyun, karaciğer

SUV formülü: Doku aktivite konsantrasyonu / (Enjekte aktivite / Vücut ağırlığı)

En yaygın varyant: SUVmax (tek voksel, operatör bağımsız)

PERCIST varyantı: SULpeak (lean body mass + 1 cm³ küresel VOI)

"Obez hastada SUV neden yanlış yüksek?" → Yağ FDG tutmaz ama ağırlığa dahil → SUVlean kullan

SUV'u artıran: Uzun bekleme süresi, inflamasyon, yüksek tümör gradı

SUV'u azaltan: Hiperglisemi (en önemli!), küçük lezyon (PVE), ekstravasasyon, kısa bekleme süresi

Parsiyel volüm etkisi: Lezyon < 2-3 × çözünürlük (~8-10 mm) → SUV olduğundan düşük

TLG = MTV × SUVmean

Standart bekleme süresi: 60 ± 10 dakika

Çift zamanlı görüntüleme: malignitede geç SUV genellikle artar, ancak inflamasyonda da artar → ayırımda değeri sınırlı

Açlık: Minimum 4-6 saat

Kan şekeri üst sınır: 150-200 mg/dL

Hiperglisemi → tümör SUV↓ → yalancı negatif

FDG'den hemen önce insülin verilmemeli → kas tutulumu↑ (kısa etkili insülinden ≥4 saat sonra FDG)

Kahverengi yağ (BAT) azaltma: Sıcak ortam, propranolol, diazepam

BAT lokalizasyonu: Supraklaviküler, servikal, paravertebral, mediastinal → bilateral simetrik

G-CSF sonrası: En az 2 hafta bekle (kemik iliği tutulumu)

Kemoterapi sonrası: En az 2-3 hafta (ideal 6 hafta)

Radyoterapi sonrası: En az 2-3 ay

Rebound timik hiperplazi: Kemoterapi sonrası genç hastada mediastinal diffüz tutulum → yalancı pozitif

2D: Septalar var → saçılma↓, random↓ → ancak duyarlılık↓ → artık kullanılmıyor

3D: Septalar yok → duyarlılık ~4-8 kat↑ → ancak saçılma↑ (%30-40), random↑ → günümüzde standart

"PET'te kolimatör var mı?" → HAYIR (elektronik kollimasyon)

"En iyi PET çözünürlüğü hangi radyonüklidde?" → F-18

"En kötü PET çözünürlüğü hangi radyonüklidde?" → Rb-82

"TOF obez hastada neden daha avantajlı?" → D büyük → √(D/Δx) büyük

"CTAC artefaktını nasıl doğrularsın?" → NAC görüntülerle karşılaştır

"PET/MR'da kemik neden sorun?" → MR'da kemik sinyalsiz → hava ile karışır → eksik düzeltme

"Hiperglisemide ne olur?" → Tümör SUV↓ → yalancı negatif

HU ≤ 0: Bir eğri (hava-yumuşak doku)

Fotopik penceresi tipik %10-20; 128 × 128 SPECT için 360°'de 120 projeksiyon yeterli

Statik / dinamik (1-5 s kareler) / liste modu (olay bazlı, PET'te klinik) / kapılı (EKG, solunum)

PET'te atenüasyon → vücut boyutuna bağlı; SPECT'te → derinliğe bağlı (Tc-99m beyin: sayım >4 kat azalabilir)

Parsiyel volüm → <2 × FWHM; SPECT'te daha belirgin; büyük ROI → toplam aktivite doğru, ortalama konsantrasyon düşük

Patlak → Ki (geri dönüşümsüz); Logan → V_T (geri dönüşümlü); 2 kompartman/4 sabit → özgül bağlanma

FBP: Analitik çözüm → hızlı → rampa filtresi ile 1/r düzeltme → gürültüye duyarlı → streak artefaktları → negatif değer üretebilir → fiziksel faktör modelleme sınırlı → günümüzde sınırlı kullanım

MLEM: İteratif → Poisson istatistiği → çarpımsal güncelleme → negatif değer yok → tüm projeksiyon verileri her iterasyonda → çok yavaş → klinik kullanım için uygun değil

OSEM: MLEM'in hızlandırılmış versiyonu → subset'lere bölme → hızlanma ≈ subset sayısı kadar → günümüzde standart → tipik: 2-4 iterasyon × 8-16 subset

Efektif iterasyon = iterasyon sayısı × subset sayısı

İterasyon↑ → çözünürlük↑, kontrast↑, gürültü↑

İterasyon↓ → gürültü↓, çözünürlük↓, kontrast↓

Chang: Post-rekonstrüksiyon → homojen µ varsayımı → basit → SPECT'e özgü → toraks bölgesinde hatalı (akciğer-yumuşak doku farkı)

CTAC: Rekonstrüksiyon içi → heterojen µ haritası → CT HU → bilineer dönüşüm → voksel bazlı → en doğru → PET/CT ve SPECT/CT'de standart

Transmisyon kaynağı: Ge-68 veya Cs-137 → eski PET yöntemi → günümüzde kullanılmıyor

MRAC: PET/MR'da → Dixon segmentasyon → kemik sorunu → UTE/ZTE/atlas/derin öğrenme ile çözüm

PET'te atenüasyon düzeltme zorunlu (foton çifti atenüasyonu, kaynak konumundan bağımsız)

SPECT'te atenüasyon düzeltme önerilir ancak zorunlu değil

Tc-99m (140 keV) µ ≈ 0.15 cm⁻¹ | 511 keV µ ≈ 0.096 cm⁻¹

SPECT: TEW (üçlü enerji penceresi) → 3 pencere → trapez yaklaşımı → standart

PET: SSS (Single Scatter Simulation) → Klein-Nishina → analitik → standart

Saçılma fraksiyonu: SPECT ~%30-40 | PET 3D ~%30-50 | PET 2D ~%15-20

Kardiyak gating: EKG → R-R intervali → 8 veya 16 frame → LVEF = (EDV-ESV)/EDV × 100

Solunum gating: Solunum sensörü → 4-10 faz → en stabil faz: end-ekspirasyon

Dual gating: Kardiyak + solunum → en iyi düzeltme → çok fazla bin → gürültü → klinik kullanım sınırlı

Aritmi yönetimi: Beat rejection (±%20 kabul penceresi)

Taşikardi → kısa R-R → frame süresi kısa → temporal örnekleme zorlaşır

Aritmi → reddedilen atımlar → sayım kaybı, gating artefaktı

Rampa filtresi: FBP'ye özgü → H(f) = |f| → 1/r düzeltme → yüksek frekans güçlendirme → gürültü↑ → tek başına kullanılmaz → pencere fonksiyonu gerekir

Butterworth: En yaygın → kesim frekansı + derece → kesim frekansı↑ → çözünürlük↑, gürültü↑

Gaussian: PET'te yaygın → FWHM parametresi → FWHM↑ → düzleştirme↑ → ringing artefaktı yok

Hanning/Hamming: Pencere fonksiyonları → FBP'de rampa ile birlikte

Aynı kesim frekansında düzleştirme sırası: Rampa < Shepp-Logan < Hamming < Hanning < Parzen (Parzen en düzgün, en düşük çözünürlük)

Prefiltreleme (rekonstrüksiyon öncesi 2D projeksiyonlara) vs postfiltreleme (rekonstrüksiyon sonrası 3D hacme)

Düşük frekanslar = sinyal (genel yapı) | Yüksek frekanslar = detay + gürültü

Piksel boyutu ≤ FWHM'nin 1/2 - 1/3'ü (Nyquist kriteri)

Nyquist frekansı = 1 / (2 × piksel boyutu)

SPECT matris: 64 × 64 veya 128 × 128

PET matris: 128 × 128 – 400 × 400

Piksel derinliği: byte (8 bit) → en fazla 255 sayım/piksel; word (16 bit) → 65.535

Piksel boyutu = FOV / (matris × zoom) → zoom pikseli küçültür, görüntülenen alanı daraltır

SPECT projeksiyon sayısı: 60-128 (360°)

Yetersiz projeksiyon → streak artefaktları

Tercih edilen yörünge: Body contouring (vücut konturu)

Step-and-shoot vs continuous: Step-and-shoot → daha az açısal bulanıklık

Çözünürlük iyileştirir → parsiyel volüm etkisi azalır → SUV artabilir

En önemli artefakt: Gibbs artefaktı (Gibbs ringing) → sıcak noktaların kenarlarında halka

Takip çalışmalarında tutarlı rekonstrüksiyon parametreleri kullanılmalı

Nokta kaynak → sinüzoidal eğri

Rotasyon merkezindeki nokta kaynak → düz dikey çizgi

Sinogram = tüm açılardan projeksiyon verilerinin 2D matris gösterimi (x: dedektör pozisyonu, y: açı)

Sinogram, rekonstrüksiyon algoritmasının giriş verisidir

Bir projeksiyon profilinin 1D Fourier dönüşümü = 2D görüntünün Fourier uzayında o açıdan geçen bir çizgi

FBP'nin matematiksel temelidir

Bu teorem sayesinde projeksiyon verilerinden frekans uzayı temsili elde edilir → ters Fourier dönüşümü ile görüntü oluşturulur

Rekonstrüksiyon içi düzeltme: CTAC (iteratif rekonstrüksiyonda sistem matrisine dahil edilir) → rekonstrüksiyon sırasında uygulanır

Post-rekonstrüksiyon düzeltme: Chang yöntemi → önce görüntü oluşturulur, sonra düzeltme matrisi ile çarpılır

Rampa filtresi ≠ Butterworth filtresi: Rampa → 1/r düzeltme (FBP'ye özgü); Butterworth → gürültü azaltma (düzleştirme)

MLEM ≠ OSEM: MLEM → tüm projeksiyon verileri her iterasyonda → yavaş; OSEM → subset'lere bölme → hızlı

TEW ≠ SSS: TEW → SPECT saçılma düzeltme; SSS → PET saçılma düzeltme

Gürültü ≠ Çözünürlük: İterasyon↑ → her ikisi de artar (trade-off); Kesim frekansı↓ → her ikisi de azalır

Efektif iterasyon = İterasyon sayısı × Subset sayısı

LVEF = (EDV − ESV) / EDV × 100

Nyquist frekansı = 1 / (2 × piksel boyutu)

Piksel boyutu ≤ FWHM / 2 (ideal: FWHM / 3)

Chang düzeltme faktörü: C(x,y) = 1 / [1/N × Σ e^−µ·dᵢ]

Butterworth: H(f) = 1 / √[1 + (f/f_c)²ⁿ]

Gaussian: H(f) = e^{−2π²σ²f²}, FWHM = 2.355 × σ

Rampa: H(f) = |f|

PET atenüasyon düzeltme faktörü: ACF = e^(+µ·D) → kaynak konumundan bağımsız

1. Günümüzde SPECT ve PET'te standart rekonstrüksiyon algoritması → OSEM 2. PET'te atenüasyon düzeltme → zorunlu (CTAC standart) 3. SPECT'te atenüasyon düzeltme → önerilir (Chang veya CTAC) 4. SPECT saçılma düzeltme → TEW 5. PET saçılma düzeltme → SSS 6. En yaygın filtre → Butterworth 7. Gated SPECT frame sayısı → 8 veya 16 8. Solunum gatingde en stabil faz → end-ekspirasyon 9. PSF modellemenin artefaktı → Gibbs ringing 10. Sinogramda nokta kaynak → sinüzoidal eğri

Uzaysal çözünürlük FWHM ile ölçülür → küçük FWHM = daha iyi çözünürlük

Sistem çözünürlüğü = √(R²intrinsik + R²kolimatör) → kolimatör çözünürlüğü baskındır

Kolimatör çözünürlüğünü en çok etkileyen faktör → kaynak-kolimatör mesafesi

Sensitivite ve çözünürlük ters orantılıdır (trade-off)

Paralel delikli kolimatörde sensitivite mesafeden bağımsızdır; çözünürlük mesafe ile kötüleşir

Nükleer tıpta baskın gürültü kaynağı → istatistiksel (Poisson) gürültü (σ = √N)

SNR = √N → sayım 4 kat artarsa SNR 2 kat artar

Rose kriteri: CNR ≥ 3-5 → lezyon güvenilir tespiti için gerekli

Parsiyel volüm etkisi: Lezyon < 2-3 × FWHM → sıcak lezyonda SUV↓ (spill-out), soğuk lezyonda SUV↑ (spill-in)

Geri kazanım katsayısı (RC) = ölçülen / gerçek konsantrasyon; küçük lezyonda RC < 1 → düzeltilmiş değer = ölçülen / RC

Sistem MTF'i bileşen MTF'lerinin çarpımıdır → toplam MTF en zayıf bileşenden de düşüktür

FWTM/FWHM > ~1.83 (Gaussian) → uzun kuyruk → septal penetrasyon/saçılma

Aynı toplam sayımda SPECT kesitinin bağıl gürültüsü planardan yüksektir (rekonstrüksiyon gürültüyü büyütür)

Upward creep: Egzersiz sonrası diyaframın kademeli yukarı kayması → inferior duvar artefaktı → çözüm: 15-30 dk bekleme veya prone pozisyon

Meme atenüasyonu: Kadın → anterior duvar sabit defekti

Diyafragmatik atenüasyon: Erkek → inferior duvar sabit defekti

Atenüasyon artefaktını gerçek defektten ayırma: 1) CTAC, 2) Prone pozisyon, 3) Gated analiz (duvar hareketi/kalınlaşması)

Kahverengi yağ dokusu (BAT): Simetrik servikal/supraklaviküler FDG tutulumu → propranolol, ılık ortam ile azaltılır

Miyokard FDG baskılama: Uzun açlık (≥12-18 saat) + yüksek yağlı diyet

Ring artefaktı (SPECT) → üniformite bozukluğu (PMT kazanç farkı, kristal defekti)

COR hatası: Küçük → bulanıklık; büyük → donut artefaktı (ring artefaktından farklı!)

PMT arızası: Flood görüntüde fokal soğuk (kazanç kaybı) veya sıcak (kazanç artışı) alan

Enerji penceresi kayması: Genel sayım kaybı, üniformite bozukluğu → günlük peaking ile önlenir

Metalik implant: Yüksek HU → aşırı düzeltme → yalancı artmış tutulum → NAC görüntü ile doğrula

İV kontrast: Bolus fazında damar içi yüksek HU → yalancı artmış tutulum (özellikle VKS, subklavian ven)

Oral kontrast: Yoğun baryum → yalancı artmış tutulum → negatif oral kontrast (su) tercih edilmeli

Misregistrasyon: Solunum hareketi → diyafram seviyesinde en belirgin → banana artefaktı (karaciğer kubbesi kavisli soğuk alan)

Truncation: Obez hasta / kollar yanda → FOV dışına taşma → kenar bölgelerde yalancı artmış tutulum

Tüm CTAC artefaktlarında altın standart doğrulama: NAC (atenüasyon düzeltmesiz) görüntülerin incelenmesi

Rastgele koinsidans: Aktivitenin karesi ile orantılı (R = 2τ·S₁·S₂)

Gerçek koinsidans: Aktivite ile doğru orantılı

Saçılma koinsidansı: Aktivite ile doğru orantılı; 3D modda belirgin artış (%30-50 vs 2D'de %15-20)

Dead time: Yüksek aktivitede sayım kaybı → paralyzable modelde paradoksal sayım düşüşü

Paralaks hatası (DOI): FOV kenarında çözünürlük kaybı → radyal uzama

SUV'u etkileyen en önemli hasta faktörü: Kan şekeri → hiperglisemi → tümör SUV↓

PET öncesi kan şekeri üst sınırı: 150-200 mg/dL

Star artefaktı: FBP'de yoğun kaynak çevresinde yıldız şeklinde streak → çözüm: iteratif rekonstrüksiyon (OSEM)

Ring artefaktı: Üniformite bozukluğu → çözüm: günlük flood KK, PMT kalibrasyonu

Body contouring orbit: Dairesel orbitten üstün → dedektör her açıda hastaya yakın → çözünürlük↑

Açısal örnekleme: Yetersiz projeksiyon sayısı → streak artefaktları

1. CTAC artefaktı şüphesi → NAC görüntüleri incele 2. Atenüasyon artefaktı vs gerçek defekt (kardiyak) → CTAC + prone pozisyon + gated analiz 3. Misregistrasyon şüphesi → Emisyon-CT füzyon kontrolü 4. Ring artefaktı şüphesi → Flood (üniformite) kalite kontrol 5. COR hatası şüphesi → Nokta kaynak COR testi 6. BAT tutulumu şüphesi → CT'de yağ dansitesi kontrolü + simetrik patern

Efektif doz ölçülemez → H*(10) (ortam), H_p(10) (tüm vücut), H_p(0.07) (deri), H_p(3) (göz lensi)

Kontrollü alan vs gözetimli alan

Kategori A: >6 mSv/yıl efektif, >15 mSv/yıl göz lensi, >150 mSv/yıl deri/ekstremite olasılığı; Kategori B: halk sınırını aşabilecekler

Absorbe doz: Gray (Gy) = 100 rad → fiziksel büyüklük, radyasyon tipini dikkate almaz

Eşdeğer doz: Sievert (Sv) = 100 rem → radyasyon ağırlık faktörü (wR) ile düzeltilmiş

Efektif doz: Sievert (Sv) → doku ağırlık faktörü (wT) ile düzeltilmiş → stokastik risk göstergesi

Foton ve beta için wR = 1 → absorbe doz (Gy) = eşdeğer doz (Sv) sayısal olarak eşit

Alfa için wR = 20 → 1 Gy alfa = 20 Sv eşdeğer doz

Exposure (Roentgen) yalnızca fotonlar ve havada geçerlidir

Havada 1 R ≈ 0.87 rad; kemikte düşük foton enerjilerinde f faktörü (rad/R) belirgin yükselir (fotoelektrik, Z³)

MBq başına efektif doz: Tl-201 (~0.14-0.22) ve Ga-67 (~0.10 mSv/MBq) çoğu Tc-99m ajanından (~0.005-0.01) çok yüksek

En yüksek wT (0.12): Kemik iliği, kolon, akciğer, mide, meme, kalan dokular

Gonad wT: ICRP 60'ta 0.20 → ICRP 103'te 0.08 (düşürüldü)

Meme wT: ICRP 60'ta 0.05 → ICRP 103'te 0.12 (yükseltildi)

Toplam wT = 1.00

Doz = Kümülatif Aktivite (Ã) × S değeri

Kümülatif aktivite = aktivite-zaman eğrisi altındaki alan = toplam bozunma sayısı

Efektif yarı ömür: Teff = (Tphys × Tbiol)/(Tphys + Tbiol) → her zaman her ikisinden küçük, kısa olana yakın

S değeri: Radyonüklid emisyonu, organ geometrisi ve kütlesine bağlı fiziksel parametre

Mesleki: 20 mSv/yıl (5 yıllık ortalama; tek yılda ≤50 mSv)

Halk: 1 mSv/yıl

Göz lensi (ICRP 118): 20 mSv/yıl ortalama (eski: 150 mSv/yıl)

Deri/ekstremite: 500 mSv/yıl

Fetal: 1 mSv (ICRP) veya 5 mSv (NRC) tüm gebelik

Doz limitleri hastalara uygulanmaz → justification ve optimization ile yönetilir

TLD materyali: LiF (doku eşdeğeri)

OSL materyali: Al₂O₃:C → çoklu okuma yapılabilir (bilgi silinmez)

Film badge: Anlık okuma yapılamaz, ısı/nem duyarlı

Anlık okuma: Cep iyonizasyon odası veya elektronik kişisel dozimetre (EPD)

Kurşun önlük + tek dozimetre → önlük dışında, yaka seviyesinde

Biyolojik dozimetride altın standart: Dikentrik kromozom analizi

Dikentrik/halka kararsız (bölünmeyle kaybolur); eski maruziyet → kararlı translokasyonların FISH analizi

ALARA: As Low As Reasonably Achievable

Korunma üçlüsü: Zaman, Mesafe, Zırhlama

Ters kare yasası: Mesafe 2× → doz 4× azalır

Beta zırhlaması: Düşük Z (pleksiglas) → Bremsstrahlung'u önlemek için

P-32 zırhlaması → pleksiglas (kurşun DEĞİL)

PET (511 keV) şırınga kalkanları → tungsten (yüksek yoğunluk)

Radyoiyot çözeltisi uçucu: asidik pH/oksidasyon uçuculuğu artırır → alkalin pH + redüktan, çeker ocak

White-I: Yüzey ≤0.005 mSv/h, TI = 0

Yellow-II: Yüzey ≤0.5 mSv/h, 1 m ≤0.01 mSv/h, TI ≤1.0

Yellow-III: Yüzey ≤2 mSv/h, 1 m ≤0.1 mSv/h, TI ≤10.0

Radiation Area: 0.05 mSv/h @ 30 cm

High Radiation Area: 1 mSv/h @ 30 cm

Very High Radiation Area: 5 Gy/h @ 1 m

Çıkarılabilir kontaminasyon: ≤200 (I-131) / ≤2000 (Tc-99m) dpm/100 cm²

Cilt dekontaminasyonu: Ilık su + sabun, sert fırçalama YAPMA

Yüzey dekontaminasyonu: Dıştan içe doğru sil

Majör spill: Alanı terk et → RSO'ya bildir

I-131 → KI (potasyum iyodür)

Cs-137 → Prusya mavisi (Prussian Blue)

Plutonium/Americium → DTPA

Trityum → Bol su (zorlu diürez)

I-131 gebelikte mutlak kontrendike → fetal tiroid hasarı (10-12. haftadan itibaren)

50 mGy altında gebelik terminasyonu önerilmez

I-131 sonrası emzirme kalıcı olarak kesilmeli

Tc-99m bileşikleri: Çoğu için kesinti gerekmez; perteknetat ve MAA için 12 saat

Ga-67: ≥3-4 hafta (pratikte kesilir), Tl-201: 48 saat

Aktivite bazlı: ≤33 mCi (1.22 GBq)

Doz hızı bazlı: ≤7 mR/h @ 1 m

Hasta-spesifik: Çevresel doz ≤5 mSv (çocuk/gebe: ≤1 mSv ICRP/IAEA kısıtı)

Tedavi dozunda ±20%'den fazla sapma

Yanlış hasta, yanlış radyofarmasötik, yanlış uygulama yolu

Bildirim: ertesi takvim gününe kadar NRC'ye, 15 gün içinde yazılı rapor

Hasta 24 saat içinde bilgilendirilmeli

Doğru terim "radyonüklid"; gösterim ¹⁸F, [¹⁸F]FDG

Yarı ömür ↔ biyolojik süreç: dakikalar (O-15, Rb-82), saatler (F-18, Ga-68, Tc-99m), günler (Zr-89, In-111)

Tedavi: bozunma türü, enerji, yarı ömür, LET ve tüm bozunma zinciri (Ac-225 → 4 α)

Doğrudan ajan olabilen birincil öncüller: [¹⁸F]florür, [⁹⁹ᵐTc]perteknetat

Saflaştırma: HPLC/SPE; sterilizasyon: 0.22 µm filtre ve/veya otoklav

Reaktör ürünleri → nötron zengini → beta-minus (β⁻) bozunması

Siklotron ürünleri → proton zengini → pozitron (β⁺) veya elektron yakalama (EC) bozunması

Fisyon → yüksek spesifik aktivite (taşıyıcısız, carrier-free)

(n,γ) reaksiyonu → düşük spesifik aktivite (hedef ve ürün aynı element → kimyasal ayırma yapılamaz)

(n,p) reaksiyonu → yüksek spesifik aktivite (hedef ve ürün farklı element → kimyasal ayırma mümkün)

Mo-99 primer üretimi: U-235 fisyonu (reaktör) → fisyon verimi ~%6.1

HEU → LEU geçişi: Nükleer silah yayılma riski nedeniyle uluslararası baskı

F-18: ¹⁸O(p,n)¹⁸F → O-18 zenginleştirilmiş su hedefi → T½ = 109.8 dk

C-11: ¹⁴N(p,α)¹¹C → N₂ gaz hedefi → T½ = 20.4 dk

N-13: ¹⁶O(p,α)¹³N → su hedefi → T½ = 9.97 dk

O-15: ¹⁵N(p,n)¹⁵O veya ¹⁴N(d,n)¹⁵O → T½ = 2.04 dk → yerinde siklotron şart

F-18 en düşük pozitron enerjisi (Emax = 0.634 MeV) → en iyi PET uzaysal çözünürlük

Rb-82 en yüksek pozitron enerjisi (Emax = 3.35 MeV) → en kötü PET uzaysal çözünürlük

FDG sentezinde Kriptofix 222 → faz transfer katalizörü → toksik → kalite kontrolde test edilmeli

FDG sentezinde kuru koşullar gerekir → su nükleofil sübstitüsyonu inhibe eder

FDG radyokimyasal saflık limiti: ≥%95

Mo-99/Tc-99m: Geçici denge | Salin ile elüsyon | Al₂O₃ kolon | Ömür: ~1-2 hafta | Tc-99m perteknetat (TcO₄⁻) formunda elüe olur

Ge-68/Ga-68: Kalıcı denge | 0.1 M HCl ile elüsyon | TiO₂ veya SnO₂ kolon | Ömür: ~9-12 ay

Sr-82/Rb-82: Kalıcı denge | Salin ile elüsyon | SnO₂ kolon | Ömür: ~4-8 hafta | Otomatik infüzyon sistemi gerekir (T½ = 75 sn)

Geçici denge: T½(ana)/T½(kız) oranı nispeten küçük (~10-100 arası) → kız aktivitesi ana aktivitesini geçici olarak aşar

Kalıcı denge: T½(ana)/T½(kız) oranı çok büyük (>100) → kız aktivitesi ana aktivitesine eşitlenir

Mo-99 breakthrough limiti: ≤0.15 µCi Mo-99/mCi Tc-99m → kurşun kap yöntemi ile ölçülür

Elüat bekledikçe Mo-99/Tc-99m oranı artar (Mo-99 daha yavaş bozunur) → breakthrough limiti uygulama anında da sağlanmalı

Al breakthrough limiti: ≤10 µg Al/mL → kolorimetrik test (aurin trikarboksilik asit) ile ölçülür

Yüksek Al → Tc-99m sülfür kolloidde flokülasyon (büyük partikül) → akciğer tutulumu; MDP'de karaciğer tutulumu

Jeneratör uzun süre elüe edilmezse → Tc-99 birikir → spesifik aktivite düşer → işaretleme verimliliği azalır

Elüsyon sonrası Tc-99m maksimum birikimi: ~23 saat (~4 × T½)

Geçici dengede Tc-99m/Mo-99 aktivite oranı: teorik ~1.10; dallanma (%87.5) ile gerçekte ~0.96 (aşmaz)

Sr-82 breakthrough limiti: ≤0.02 µCi Sr-82/mCi Rb-82

Sr-85 kontaminasyon limiti: ≤0.2 µCi Sr-85/mCi Rb-82

Sr-82 breakthrough → kemik dozunu artırır (stronsiyum kalsiyum analoğu → kemikte birikir)

Günlük kalite kontrol zorunludur

Ge-68 breakthrough limiti: ≤0.001% Ge-68/Ga-68

Ölçüm: Elüsyon sonrası 48 saat bekleme → Ga-68 bozunur → kalan aktivite Ge-68

Ga-68 siklotronda ⁶⁸Zn(p,n)⁶⁸Ga ile de üretilebilir → Ge-68 breakthrough riski yok

Metal kontaminasyonu (Fe, Cu, Zn) → peptid işaretleme verimliliğini düşürür → kation değişim kartüşü ile saflaştırma

Y-90 ve P-32 → görüntüleme yapılamaz (sadece Bremsstrahlung ile dolaylı)

Y-90: T½ = 2.67 gün, Emax = 2.28 MeV → mikrosfer (radyoembolizasyon), Zevalin

P-32: T½ = 14.3 gün, Emax = 1.71 MeV → polisitemia vera

Alfa yayıcı (FDA onaylı): Ra-223 (Xofigo®) → kemik metastazları (mCRPC)

Teranostik ajanlar: Lu-177 → hem beta (tedavi) hem gama (113, 208 keV → SPECT görüntüleme)

I-131 → hem beta (tedavi) hem gama (364 keV → sintigrafi)

Tanım: Birim kütle başına radyoaktivite

Yüksek spesifik aktivite → fisyon, (n,p), siklotron üretimi

Düşük spesifik aktivite → (n,γ) reaksiyonu

Reseptör bazlı görüntülemede düşük spesifik aktivite → soğuk moleküller reseptörleri bloke eder → hedef/arka plan oranı düşer

(n,γ) ile üretilen Mo-99 jeneratör için ideal değildir → düşük spesifik aktivite → alümina kolonuna yeterli Mo-99 yüklenemez

Seyreltme radyoaktif konsantrasyonu (mCi/mL) düşürür, spesifik aktiviteyi değiştirmez

I-123: Te-124(p,2n) yolu I-124 safsızlığı içerir; Xe-124 → Xe-123 → I-123 yolu I-124'süz yüksek saflık verir

Mo-99, I-131, Xe-133, Cr-51, P-32, Sr-89, Sm-153, Lu-177, Y-90, Re-186, Er-169, Ho-166

F-18, C-11, N-13, O-15, Ga-67, I-123, In-111, Tl-201, Cu-64, Zr-89

"Reaktör = Nötron = Nötron zengini = Beta-minus"

"Siklotron = Proton = Proton zengini = Pozitron/EC"

"Aynı element = Ayırma yok = Düşük spesifik aktivite" → (n,γ)

"Farklı element = Ayırma var = Yüksek spesifik aktivite" → fisyon, (n,p), siklotron

Jeneratör elüsyon mnemonik: "Mo-Tc SALin, Ge-Ga HCL, Sr-Rb SALin"

Jeneratör denge mnemonik: "Mo-Tc GEÇİCİ, Ge-Ga KALICI, Sr-Rb KALICI"

Jeneratör kolon mnemonik: "Mo-Tc ALümina, Ge-Ga Titanyum, Sr-Rb kaLAY"

<40 kDa → kapiller ekstravazasyon; ≤60 kDa → glomerüler filtrasyon; IgG → FcRn ile uzun kan yarı ömrü

EPR → büyük moleküllerin tümörde nonspesifik birikimi

DRL → standart hastada önerilen tipik tanısal aktivite

GLP (klinik dışı) vs GMP (üretim); terminal sterilizasyon yapılamazsa aseptik üretim + 0.22 µm filtrasyon

Sterilite testi çoğunlukla retrospektif; Üretim ve KK sorumlusu bağımsız; seriyi Yetkili Kişi serbest bırakır

Tc-99m kitlerinde redüktan ajan = kalay klorür (SnCl₂) → perteknetatı +7'den daha düşük oksidasyon durumuna indirger → ligandlarla kompleks oluşturur

Fazla SnCl₂ → kolloidal Tc oluşumu; yetersiz SnCl₂ → serbest perteknetat kalır

Tc-99m MIBI ve MAG3 kitleri kaynatma gerektirir; diğer kitler genellikle oda sıcaklığında hazırlanır

Oksijen varlığı → SnCl₂ oksidasyonu → işaretleme verimi düşer → kitler azot gazı altında saklanır

Tc-99m sülfür kolloid: Tc redüklenmez → Tc₂S₇ (+7) olarak çöker

Transkelasyon ara ligandları: tetrofosmin (glukonat), MAG3 (tartarat), MIBI (sitrat)

MAG3 kiti: viale ~2 mL filtrelenmiş hava (fazla Sn²⁺ oksitlenir) + 10 dk kaynar su banyosu (benzoil grubu ayrılır)

HMPAO: elüat ≤2 saatlik ve jeneratör son 24 saatte elüe edilmiş olmalı (Tc-99 birikimi işaretlemeyi bozar); stabilizatörsüz 30 dk içinde kullanılır

Kapiller blokaj: Tc-99m MAA (pulmoner arteriyoller, 10-100 µm)

Fagositoz (RES): Tc-99m sülfür kolloid (karaciğer Kupffer hücreleri)

Aktif transport: Tl-201 (Na⁺/K⁺-ATPaz), I-131/I-123 (NIS); FDG GLUT ile kolaylaştırılmış difüzyonla girer (metabolik hapsolma)

Mitokondri membran potansiyeli: Tc-99m MIBI, Tc-99m tetrofosmin

Kemisorbsiyon: Tc-99m MDP/HDP, F-18 NaF (kemik yüzeyi)

Metabolic trapping: FDG (heksokinaz), Tc-99m HMPAO (glutatyon → hidrofil dönüşüm)

Kompartman dağılımı: Tc-99m DTPA (GFR), Tc-99m işaretli eritrosit (kan havuzu)

Reseptör bağlanması: DOTATATE (SSTR2), PSMA, MIBG (uptake-1/NET), OctreoScan (SSTR2)

Tübüler sekresyon: Tc-99m MAG3 (%98 tübüler sekresyon)

Tübüler bağlanma (kortikal fiksasyon): Tc-99m DMSA (proksimal tübül)

In vivo: %75-80 (en düşük, en fazla serbest perteknetat)

In vitro (UltraTag®): >%95 (altın standart → MUGA ve GIS kanama için tercih)

Metabolic trapping: GLUT → heksokinaz → FDG-6-fosfat (glikoz-6-fosfataz düşük → hapsolma)

Hasta hazırlığı: 4-6 saat açlık, kan şekeri <150-200 mg/dL, insülinden ≥4 saat sonra

Miyokard/iskelet kasında insüline duyarlı GLUT-4 → tokluk/insülin kas ve miyokard tutulumunu artırır, tümöre kalan FDG azalır

Yalancı negatif tümörler: Lepidik adenokarsinom, RCC, HCC, prostat Ca, düşük gradeli lenfoma, iyi diferansiye NET, müsinöz tümörler

Yalancı pozitiflik: Enfeksiyon/inflamasyon, sarkoidoz, granülomatöz hastalık, kahverengi yağ, kas aktivitesi, postoperatif değişiklikler

Kahverengi yağ tutulumunu azaltma: Sıcak ortam, propranolol (20 mg oral, 1 saat önce), diazepam

Ga-68 DOTATATE (tanı) → Lu-177 DOTATATE (tedavi/PRRT) → NET

Ga-68/F-18 PSMA (tanı) → Lu-177 PSMA (tedavi) → mCRPC

Teranostik = aynı moleküler hedefi kullanan tanı + tedavi çifti

I-131: β⁻ + gama, T½ = 8 gün → tiroid kanseri, hipertiroidizm

Lu-177: β⁻ + gama, T½ = 6.65 gün → PRRT (DOTATATE), PSMA tedavisi

Y-90: Saf β⁻ (gama yok), T½ = 64.1 saat → radyoembolizasyon, radyoimmünoterapi (Zevalin)

Ra-223: Alfa, T½ = 11.4 gün → kemik metastazlı mCRPC (sağkalım avantajı var!)

Sr-89: Neredeyse saf β⁻, T½ = 50.5 gün → kemik ağrısı palyasyonu (uzun T½ → toksisite fazla)

Sm-153: β⁻ + gama, T½ = 46.3 saat → kemik ağrısı palyasyonu (kısa T½ → daha az toksisite)

Sadece Ra-223 sağkalım avantajı göstermiştir (ALSYMPCA çalışması)

Sr-89 ve Sm-153 → sadece palyatif, sağkalım avantajı yok

Ra-223 → alfa yayıcı (yüksek LET, kısa menzil 100 µm)

Ra-223 → sadece kemik metastazı olan mCRPC'de endike (visseral metastaz → kontrendike)

Tedavi öncesi Tc-99m MAA şant çalışması zorunlu

Akciğer şantı >%20 → kontrendike

Akciğer şantı %10-20 → doz azaltımı

GIS şantı → profilaktik koil embolizasyon

TheraSphere® (cam) vs SIR-Spheres® (reçine) → reçine daha fazla embolik etki

RAI: Amiodaron → 3-6 ay (en uzun); levotiroksin → 3-4 hafta; metimazol → 2-5 gün

MIBG: Antipsikotikler → ~3-4 hafta (en uzun); labetalol → 10 gün; TCA → 1-3 gün

FDG PET: G-CSF → 2-4 hafta; kemoterapi → 2-3 hafta; radyoterapi → 2-3 ay

Mo-99 breakthrough: ≤0.15 µCi Mo-99/mCi Tc-99m → kurşun kap + doz kalibratör

Al³⁺ breakthrough: ≤10 µg/mL → kolorimetrik test

Radyokimyasal saflık (RCP): Çoğu Tc-99m kiti için ≥%90 → TLC ile ölçülür

TLC + aseton → serbest perteknetat ölçümü (öne göç eder)

TLC + salin → kolloidal Tc ölçümü (orijinde kalır)

RCP = 100 - serbest TcO₄⁻ (%) - kolloidal Tc (%)

Büyük eklem (diz): Y-90 (penetrasyon 11 mm)

Orta eklem (omuz, kalça): Re-186 (penetrasyon 3.6 mm)

Küçük eklem (parmak): Er-169 (penetrasyon 1 mm)

Teff = (Tphys × Tbiol) / (Tphys + Tbiol)

Her zaman fiziksel ve biyolojik yarı ömürlerin her ikisinden de kısadır

Doz hesaplamalarında (MIRD) efektif yarı ömür kullanılır

<10 nm → kan kapillerleri (10-100 nm → lenf nodları)

10-100 nm → sentinel lenf nodu (filtrelenmiş sülfür kolloid)

100-1000 nm → RES fagositozu (sülfür kolloid)

10-100 µm → kapiller blokaj (MAA)

20-60 µm → mikrosfer embolizasyon (Y-90 SIR-Spheres)

Perteknetat → sadece trapping (NIS ile giriş, organifikasyon yok)

İyot (I-123, I-131) → trapping + organifikasyon

Diskordant nodül: Tc-99m'de sıcak, iyotta soğuk → malignite riski → biyopsi

NETTER-1 çalışması → PFS avantajı

Doz: 7.4 GBq × 4 siklus (8 hafta arayla)

Böbrek koruması: Amino asit infüzyonu (lizin + arjinin) → tübüler reabsorpsiyonu azaltır

Doz sınırlayıcı organlar: Böbrekler ve kemik iliği

VISION çalışması → OS ve PFS avantajı

Doz: 7.4 GBq × 6 siklus (6 hafta arayla)

Hasta seçimi: PSMA PET ile pozitiflik doğrulanmalı

Doz sınırlayıcı: Tükürük bezleri (kserostomi), böbrekler, kemik iliği

1. NIS lokalizasyonu: Bazolateral membran. NIS sadece tiroidde değil; tükürük bezleri, mide mukozası, laktasyondaki meme, koroid pleksusta da eksprese edilir.

2. Perteknetat vs İyot: Perteknetat → sadece trapping (organifikasyon yok). İyot (I-123, I-131) → trapping + organifikasyon. Diskordant nodül: perteknetatta sıcak, iyotta soğuk → İİAB gerekir.

3. Tiroid uptake normal değerleri: 24 saat → %10-30. 4. Hipertiroidizm + düşük uptake: Tiroidit (subakut, sessiz, postpartum), eksojen hormon, iyot yüklemesi, struma ovarii.

5. Hipertiroidizm + yüksek uptake: Graves (diffüz homojen), toksik MNG (heterojen), toksik adenom (fokal + çevre baskılanmış).

6. Soğuk nodül: Malignite riski %5-15 → İİAB endike. Soğuk nodüllerin %85-95'i benigndir. 7. Wolff-Chaikoff: Yüksek iyot → organifikasyon inhibisyonu → hipotiroidizm (koruyucu). Jod-Basedow: Yüksek iyot → otonom dokuda hipertiroidizm (patolojik).

8. RAI tedavisi öncesi: TSH >30 mIU/L hedef (hormon kesilmesi veya rhTSH), düşük iyotlu diyet 1-2 hafta, gebelik testi zorunlu, iyotlu ilaçlar kesilmeli.

9. Stunning etkisi: Tanısal I-131 → NIS ekspresyonu azalır → tedavi etkinliği düşer. Önleme: I-123 kullan, düşük doz I-131 (≤3 mCi), ≤72 saat içinde tedavi ver.

10. Diferansiye tiroid kanseri: Papiller (%80-85) ve folliküler (%10-15) → RAI yanıtlı. Medüller → RAI yanıtsız (C hücresi, NIS yok). Anaplastik → RAI yanıtsız (dediferansiye).

11. Post-tedavi WBS: Tanısal WBS'den daha sensitif → %10-26 hastada ek lezyon saptanır. 12. Dozimetrik tedavi limitleri: Kemik iliği ≤200 cGy, akciğer retansiyonu 48 saatte <80 mCi. 13. Tiroglobulin (Tg): Total tiroidektomi + RAI sonrası tümör belirteci. Anti-Tg antikorları Tg ölçümünü interfere eder.

Anti-Tg antikoru immünometrik (IMA) Tg ölçümünde yalancı düşük değer verir → Tg daima anti-Tg ile birlikte ölçülür.

Tirotoksikoz + düşük uptake ayrımı: tirotoksikozis factitia'da serum Tg baskılı, tiroiditte yüksek.

Perklorat boşaltım testi (I-123): perklorat sonrası tutulumda >%10 azalma → organifikasyon defekti (Pendred, TPO defekti, Hashimoto).

MTK'nın ~%25'i kalıtsal (germline RET) → her MTK'da RET testi; MEN2A: MTK + feo + HPT, MEN2B: MTK + feo + marfanoid habitus + mukozal nöromlar (HPT yok).

14. PHPT nedenleri: Tek adenom %80-85, hiperplazi %10-15, karsinom %1-2, çift adenom %2-5. 15. MIBI tutulma mekanizması: Lipofilik katyonik kompleks → mitokondri membran potansiyeli. Oxyphil hücreleri → mitokondri zengin → yoğun MIBI tutulumu.

16. Dual-faz prensibi: Paratiroid adenomunda yavaş washout → geç fazda retansiyon. Yalancı negatiflik: hızlı washout gösteren adenom.

17. Çıkarma tekniği: MIBI − perteknetat (veya I-123) = paratiroid. Hızlı washout adenomlarında dual-fazdan üstün.

18. Ektopik paratiroid: En sık intratimik. İnferior bezler → 3. faringeal cep → timus ile göç. Süperior bezler → 4. faringeal cep → daha sabit.

19. SPECT/CT: Planar görüntülemeye göre üstün → anatomik lokalizasyon + ektopik bez tespiti. Birçok kılavuz rutin SPECT/CT önermektedir.

20. NP-59: Kolesterol analoğu → adrenal korteks. Deksametazon altında unilateral erken tutulum → otonom adenom; deksametazon altında bilateral tutulum yokluğu normaldir. Süpresyonsuz incelemede bilateral tutulum yok → karsinom (dediferansiye) düşündürür. Günümüzde kullanımı azalmıştır.

21. MIBG: Norepinefrin analoğu → Uptake-1 (NET) ile tutulur. Tiroid blokajı zorunlu. En uzun kesilme: antipsikotikler (~3-4 hafta; depo ~1 ay). Fizyolojik tutulum: karaciğer (en yoğun), kalp, tükürük bezleri, adrenal, mesane.

22. Feokromositoma: %10 kuralı (güncel: herediter oran %30-40'a kadar). MIBG sensitivitesi %85-95. Paragangliomada Ga-68 DOTATATE > MIBG.

23. Nöroblastom: Çocukluk çağı en sık ekstrakranial solid tümör. MIBG sensitivitesi %88-93. Curie skoru: semikantitatif MIBG değerlendirmesi. %8-10 MIBG-negatif → FDG PET/CT.

24. OctreoScan: SSTR2'ye bağlanır. En yoğun fizyolojik tutulum: dalak. İnsülinomada düşük sensitivite. Ga-68 DOTATATE tarafından yerini almıştır.

25. Ga-68 DOTATATE PET/CT: NET evrelemede altın standart. Sensitivite %92-97. PRRT hasta seçimi (Krenning ≥2). Teranostik çift: Ga-68 tanı → Lu-177 tedavi.

26. Flip-flop fenomeni: İyi diferansiye NET → DOTATATE (+), FDG (−). Kötü diferansiye NET/NEC → DOTATATE (−), FDG (+).

27. NET gradeleme: Grade 1: Ki-67 <%3. Grade 2: Ki-67 %3-20. Grade 3: Ki-67 >%20. 28. PRRT (Lu-177 DOTATATE): 7.4 GBq × 4 siklus, 8 hafta arayla. Böbrek koruması: amino asit infüzyonu. NETTER-1 çalışması: midgut NET'te PFS avantajı.

29. Krenning skoru: Grade 0-4. PRRT için ≥Grade 2 (tümör ≥ karaciğer). Grade 4 = dalağa eşit/fazla.

30. Karsinoid sendrom: SSA (oktreotid LAR) → semptom kontrolü + antiproliferatif (PROMID, CLARINET çalışmaları).

MIBG duyarlılığı feokromositoma/nöroblastomda ~%90, karsinoidde ~%50-70, MTK'da ~%30; normalde kemik/kemik iliği tutulumu yoktur → iskelet tutulumu metastaz lehine.

31. Perteknetat: 74-111 MBq, maksimum tutulum ~20. dk (%2-5), ~1 mSv; perklorat testi yapılamaz. I-123: 7.4-14.8 MBq, 2. saat normal tutulum %10-15, ~1.2 mSv.

32. I-131 tanısal WBS: hormon kesilerek 37-74 MBq, rhTSH ile 110-148 MBq (SNMMI/EANM 2022); tiroid kanseri dışında 10 yaş altında tanısal kullanılmaz. SPECT/CT: kalıntı vs lenf nodu, akciğer vs kaburga, bağırsak vs pelvik kemik ayrımı.

33. I-124 PET/CT: 20-74 MBq oral; 4-24-48-72-96. saat dozimetrisi; hedef doz kalıntı ~300 Gy, metastaz 80-100 Gy.

34. Tiroid MIBI: TSH/NIS'ten bağımsız, canlı hücre gerektirir. AIT-1 normal/artmış, AIT-2 azalmış/yok, AIT-3 karma. Belirsiz nodül (>1 cm, EU-TIRADS 4-5, Bethesda III/IV): MIBI-negatif → yüksek NPV; WOind eşiği −%19.

35. Paratiroid MIBI: 400-900 MBq; erken 10-15 dk, geç 1.5-2.5 saat; MIBI-SPECT/CT saptama oranı ~%88; başlıca tuzak MIBI tutan tiroid nodülü.

36. Paratiroid PET: F-18 florokolin (kolin kinaz) → duyarlılık %94, PPV %97, kür %93; MEN, renal HPT, persistan/rekürren ve normokalsemik HPT'de öncelikli. C-11 metiyonin (LAT1/2) daha az duyarlı. Renal HPT'de başarı = PTH'de >%50 düşüş.

37. NP-59 (EANM): 20 MBq, ~36 mSv/işlem; tiroid blokajı zorunlu; deksametazon 4 mg/gün 1 hafta önce; spironolakton ≥6 hafta önce kesilir; görüntüleme 5. ve 8. gün.

38. MIBG (EANM): I-123 185-370 MBq (13 µSv/MBq), I-131 40-80 MBq (140 µSv/MBq); kritik organ karaciğer. Tiroid blokajı I-123 için 2-3 gün, I-131 için 5-10 gün.

39. SSTR görüntüleme: Tc-99m HYNIC-TOC (Tektrotyd®) gama ajanlarında ilk seçenek; In-111 pentetreotid ~12 mSv. DOTANOC en geniş afinite (SSTR2/3/5); farklı SSTR PET ajanlarının SUV değerleri karşılaştırılamaz; Ga-68 DOTATATE kritik organ dalak.

40. Benign insülinoma: GLP-1R yüksek, SSTR2 düşük → Ga-68 ekzendin-4 PET/CT (doğruluk %94.4); yalancı pozitif nesidioblastoz, Brunner bezleri.

Tl-201: Na⁺/K⁺-ATPaz, ilk geçiş ekstraksiyonu %85, redistribüsyon var, T½ = 73 saat, düşük enerji (69-83 keV)

Tc-99m MIBI: Mitokondri membran potansiyeli, ilk geçiş ekstraksiyonu %60-65, redistribüsyon yok, hepatik atılım belirgin

Tc-99m Tetrofosmin: Mitokondri, ilk geçiş ekstraksiyonu %54, hepatik klirens MIBI'den daha hızlı, oda sıcaklığında işaretleme

Sıralama (ilk geçiş ekstraksiyonu): Tl-201 > N-13 amonyak > Rb-82 > MIBI > Tetrofosmin

Egzersiz her zaman tercih edilir → hedef kalp hızı: (220 − yaş) × 0.85

Vazodilatörler: Adenozin (direkt A2A, T½ 10 sn), dipiridamol (indirekt), regadenoson (selektif A2A, bolus, en yaygın)

Tüm vazodilatörlerde: Kafein 12-24 saat (teofilin 48 saat) önce kesilmeli, antidot = aminofilin

Astım/KOAH → vazodilatörler kontrendike → dobutamin (antidot: esmolol)

LBBB → vazodilatör tercih (egzersiz/dobutamin → septal yalancı defekt)

Diyafragmatik atenüasyon: Erkek, inferior, sabit defekt, normal duvar hareketi → prone görüntüleme

Meme atenüasyonu: Kadın, anterior/anterolateral, sabit defekt, normal duvar hareketi

Gated SPECT: Atenüasyon artefaktı vs gerçek defekt ayrımı → normal hareket = artefakt

TID: Ciddi çok damar hastalığı / sol ana koroner → yüksek risk

Akciğer uptake artışı (Tl-201): Ciddi LV disfonksiyonu → yüksek risk

Dengeli 3 damar hastalığı: Normal görünümlü MPI → PET ile MBF/CFR ölçümü

Ters redistribüsyon (geç görüntüde belirginleşen defekt): Çoğunlukla reperfüze infarkt, iskemi değil

LBBB yalancı defekti septuma sınırlı, apeksi korur; apeks/anterior duvara uzanırsa gerçek LAD iskemisi

Hibernasyon: Perfüzyon ↓ + FDG ↑ (mismatch) → revaskülarizasyondan fayda görür

Stunning: Perfüzyon normal + fonksiyon geçici bozuk → kendiliğinden düzelir

Skar: Perfüzyon ↓ + FDG ↓ (match) → irreversibl

FDG PET mismatch → viabilite altın standardı

Tl-201 reinjeksiyon: Sabit defektlerin %40-50'si doluluk gösterir

Allman meta-analizi: Canlı miyokardda revaskülarizasyon yıllık mortaliteyi %16'dan %3.2'ye düşürür; canlı miyokard yoksa fark yok

Viabilite hazırlığı: Glikoz yükleme (sarkoidoz hazırlığının tam tersi!)

LVEF ölçümünde en tekrarlanabilir yöntem

Doksorubisin takibi: ≥%10 düşüş + LVEF <%50 → kemoterapiyi durdur

Bazal LVEF <%50 ise ≥%10 düşüş veya LVEF ≤%30 → kes; bazal ≤%30 → başlama

Faz analizi: Diskinezi/anevrizma ventriküle ~180° zıt faz; WPW preeksitasyon bölgesi erken faz

Eritrosit işaretleme: In-vitro >%97 (en iyi), in-vivo %75-80 (en düşük)

AF → gating bozulur → doğruluk azalır

Geç H/M ≥1.6 → düşük risk → iyi prognoz (normal ≥~1.8-2.0)

Geç H/M <1.6 → sempatik denervasyon → kötü prognoz, yüksek aritmik risk

DLB → MIBG azalmış; Alzheimer → MIBG normal

Parkinson → MIBG azalmış (postganglionik); MSA → MIBG korunmuş (preganglionik)

ATTR amiloidozu saptar (AL saptanmaz)

Perugini Grade 2-3 + monoklonal protein negatif → biyopsi olmadan ATTR tanısı

SPECT/CT → kan havuzu aktivitesini ekarte etmek için zorunlu

Hasta hazırlığı: ≥12-18 saat açlık + yüksek yağ/düşük karbonhidrat (fizyolojik tutulumu baskıla)

Fokal/fokal-on-diffüz FDG → patolojik; diffüz homojen → yetersiz hazırlık

Perfüzyon normal + FDG fokal ↑ → erken aktif inflamasyon

Tedavi yanıtı monitörizasyonunda kullanılır

Rb-82: Jeneratör, T½ = 75 sn, Na⁺/K⁺-ATPaz, vazodilatör stres zorunlu, günlük Sr-82 breakthrough testi

N-13 amonyak: Siklotron, T½ = 10 dk, glutamin sentetaz, egzersiz stres yapılabilir, en iyi çözünürlük

O-15 su: Siklotron, T½ = 2 dk, serbest difüzyon, ilk geçiş ekstraksiyonu %100, MBF altın standardı, klinik pratikte nadir

CFR = Stres MBF / Rest MBF → normal ≥2.0 → <2.0 anormal → <1.5 ciddi anormal

Dengeli 3 damar hastalığı → MBF/CFR ile saptanır

SSS: Stres toplam skor; SRS: Rest toplam skor; SDS = SSS − SRS (iskemi miktarı)

Normal MPI → yıllık kardiyak olay riski <%1 (garanti süresi ~2 yıl)

İskemik miyokard ≥%10 → revaskülarizasyon düşünülmeli

17-segment modeli (AHA): LAD → anterior + anteroseptal + apeks (en geniş territory)

Tl-201: ~%4'ü miyokarda; ekstraksiyon asidoz/hipokside korunur, fibroziste azalır; plato 2-2.5 × istirahat akımı; 74-111 MBq (+37 MBq reinjeksiyon); emzirme 48 saat ara

Tc-99m ajanları: Plato ~2 × istirahat akımı; 1 günlük protokol stres 250-400 MBq + ≥3 saat sonra 3 katı rest; emzirme kesilmez

Kesilme: β-bloker/Ca antagonisti/nitrat 48 saat, dipiridamol 72 saat, teofilin 48 saat, kafein ≥12 (tercihen 24) saat

Hız-basınç çarpımı >25.000 yeterli, >30.000 mükemmel; hedef kalp hızı >%85

Normal MPI yıllık MACE ~%1 (kadın ~%0.3, farmakolojik stres ~%2); post-stres stunning: >60 dk süren EF düşüşü

Reverse mismatch: LBBB, erken revaskülarize MI, non-iskemik KMP, diyabet → canlı kabul edilir

FPRNA: Şant (Qp/Qs), RV fonksiyonu, kardiyak debi; 555-1110 MBq

Kardiyak MIBG: 15. dk ve 4. saat, LEHR; ADMIRE-HF 2 yıllık olay %15 (H/M ≥1.6) vs %37; Lewy cisimcikli hastalıklarda %80-90 azalma; PD/DLB eşiği ~1.77

Amiloidoz: 3. saatte skor ≥2 + AL dışlanması → ATTR; AL'nin >%20'sinde belirgin tutulum olabilir

Kardiyak sarkoidoz: 24 saat yüksek yağ/düşük karbonhidrat diyet; KAH perfüzyonla dışlanmalı

Ajan: Tc-99m MDP/HDP → hidroksiapatite kemisorbsiyon

En önemli tutulum belirleyicisi: Osteoblastik aktivite

Doz: 20-25 mCi, görüntüleme: 2-4 saat sonra

Yüksek sensitivite (~%95), düşük spesifisite

Kritik organ: Mesane (renal atılım)

En sık endikasyon: Kemik metastazı taraması

Faz 1: Perfüzyon (flow) → arteriyel kan akımı

Faz 2: Kan havuzu (blood pool) → yumuşak doku hiperemi

Faz 3: Geç (kemik) → osteoblastik aktivite

Osteomiyelit: Üç fazda da fokal artmış

Selülit: Faz 1-2 diffüz artmış, Faz 3 normal

Diyabetik ayakta spesifisite düşük → işaretli lökosit + kemik iliği tercih

Akut osteomiyelit: Kemik sintigrafisi 24-72 saatte pozitif, radyografi ancak 10-14 günde; 24. saatte lezyon/kemik oranının artmaya devam etmesi osteomiyelit lehine

Mekanizma: OH⁻ ile yer değiştirme → florapatit

Tc-99m MDP'ye göre: Daha yüksek sensitivite, daha iyi çözünürlük, daha hızlı (45-60 dk)

Dezavantaj: Maliyet, erişim

Metastatik: Asimetrik, heterojen → prostat, meme kanseri

Metabolik: Simetrik, homojen → HPT, renal osteodistrofi, osteomalazi

Ortak özellik: Böbrekler görünmez

"Güzel kemik sintigrafisi" → superscan olabilir → böbrekleri kontrol et!

Multipl miyelom (board klasiği → saf osteolitik)

Renal hücreli karsinom, anaplastik tiroid kanseri

Erken AVN, radyoterapi sonrası, metal protez

Miyelomda → FDG PET/CT veya düşük doz tüm vücut CT kullan

Serbest perteknetat → tiroid, mide, tükürük bezleri (işaretleme başarısızlığı)

Metastatik kalsifikasyon → akciğer, mide, böbrek (hiperkalsemi)

Distrofik kalsifikasyon → MI, rabdomiyoliz, miyozitis ossifikans

H (Honda) işareti: Sakral insüfisiyans fraktürü

Doughnut paterni: AVN (geç dönem)

Genişlemiş kemik + yoğun tutulum: Paget hastalığı

Periartiküler artmış tutulum: CRPS (RSD)

Rosary bead (tespih tanesi): Osteomalazi (kostokondral bileşkeler)

Çift yoğunluk işareti: Osteoid osteoma (yoğun nidus + çevresel reaktif tutulum)

Uzun kemik kortekslerinde bilateral simetrik lineer periostal tutulum ("tren rayı"): Hipertrofik pulmoner osteoartropati (bronkojenik karsinom)

Erken dönem: Soğuk lezyon (kan akımı kesilmiş)

Geç dönem: Artmış tutulum veya doughnut paterni (reparatif)

Altın standart: MRI

En sık lokalizasyon: Femur başı

Normal postoperatif tutulum: Çimentosuz → 2 yıl, çimentolu → 6-12 ay

Gevşeme vs enfeksiyon → kemik sintigrafisi tek başına ayırt edemez

Altın standart: İşaretli lökosit + kemik iliği sintigrafisi

İnkongruent patern → enfeksiyon; kongruent → enfeksiyon yok

Tedaviden 2-3 ay sonra paradoksal kötüleşme

İyi prognoz işareti (tedaviye yanıt)

6 ayda düzelme → flare; sürekli kötüleşme → progresyon

Radyografiden 2-4 hafta önce pozitif

Spondilolizis → SPECT/CT ile değerlendir

Travma sonrası kemik sintigrafisi: 24-72 saat sonra pozitif (yaşlılarda gecikebilir)

MRI → hemen pozitif → acil değerlendirmede tercih

Shin splints: Tibia posteromedial korteksi boyunca longitüdinal yüzeyel tutulum, yalnız geç faz pozitif (stres fraktüründe fokal fuziform, üç faz pozitif)

Kemik sintigrafisi + radyografi → tamamlayıcı

Kemik sintigrafisi → kosta fraktürlerinde daha iyi; klasik metafizer lezyon ve kafatası fraktürü → radyografi daha iyi

Radyografi → kafatası fraktürlerinde daha iyi

En sık tutulan kemik: Pelvis

Komplikasyon: Osteosarkom (%1'den az)

Kemik sintigrafisi → hastalık yaygınlığı ve aktivite değerlendirmesi

Tedavi yanıtı: Bisfosfonat sonrası tutulumda azalma

Paget zemininde fotopenik alan veya yoğun FDG tutulumu → sarkomatöz dönüşüm düşün

Vertebra gövdesi → metastaz olasılığı yüksek

Faset eklem / posterior elemanlar → dejeneratif değişiklik olasılığı yüksek

Disk aralığı + komşu iki vertebra → diskitis-osteomiyelit

Bifosfonat kinetiği: 4. saatte ~%60 iskelet, ~%34 idrar, ~%6 dolaşım; maksimum kemik birikimi 1. saatte; erişkin 300-740 MBq, 4.9 µSv/MBq (3-4 mSv)

Yumuşak doku ↑: Böbrek yetmezliği, dehidratasyon, başarısız işaretleme, kısa bekleme; ↓: Superscan, çok uzun bekleme; en sık artefakt: üriner kontaminasyon

NaF: %50 kemikte, ~%30 eritrositte; 185-370 MBq, 17 µSv/MBq, kritik organ mesane; aksiyel 30-45 dk, ekstremite 90-120 dk; SDBH ve morbid obezitede değerli

DXA: T ≤ −2.5 osteoporoz, −1.1/−2.4 düşük kemik kütlesi; premenopozal/<50 yaş erkek → Z skoru (≤ −2.0); ön kol → dominant olmayan radius %33; hasta dozu 1-10 µSv

Tc-99m MAG3: Tübüler sekresyon (~%95-98; protein bağlanması ~%90), ekstraksiyon fraksiyonu ~%40-50, ERPF ölçer, tercih edilen ajan

Tc-99m DTPA: Glomerüler filtrasyon, ekstraksiyon fraksiyonu ~%20, GFR ölçer

Tc-99m DMSA: Kortikal retansiyon, statik görüntüleme, piyelonefrit/skar, diferansiyel fonksiyon (en doğru)

MAG3 → düşük fonksiyonda bile iyi görüntü → genel tercih

DTPA → GFR ölçümü gerektiğinde

Faz 1: Vasküler (0-30 sn) → perfüzyon

Faz 2: Parankimal (1-5 dk) → uptake → Tmax burada oluşur → diferansiyel fonksiyon burada hesaplanır

Faz 3: Ekskresyon (5+ dk) → drenaj → T½ burada hesaplanır

Normal Tmax: 3-5 dk (MAG3), Normal T½: <10 dk

T½ <10 dk → non-obstrüktif

T½ 10-20 dk → belirsiz (equivocal)

T½ > 20 dk → obstrüktif

Yalancı pozitifliğin en sık nedeni: Dehidratasyon

Çok dilate sistemde: F-15 protokolü tercih (rezervuar etkisini azaltır)

Furosemid dozu: Yetişkin 40 mg IV, pediatrik 1 mg/kg

En sık obstrüksiyon düzeyi: Çocukta UPJ, erişkinde UVJ (çoğunlukla taş)

Drenaj fazında testere dişi dalgalanma → renografi sırasında VUR (obstrüksiyon bulgusu değil)

Prensip: ACE inhibisyonu → efferent arteriyol dilatasyonu → GFR düşüşü → asimetri

En sensitif kriter: Tmax uzaması

ACE inhibitörleri çalışmadan 3-5 gün önce kesilmeli

Bilateral stenozda yalancı negatif (simetrik bozulma → asimetri yok)

Pozitiflik eşikleri (MAG3): Tmax'ta ≥2 dk uzama, 20. dk/pik oranında ≥0.15 artış; DTPA'da rölatif tutulum azalması

Günümüzde kullanımı azalmış → CT/MR anjiyografi daha yaygın

GFR altın standardı: İnülin klirensi (fizyolojik), pratik: Tc-99m DTPA

ERPF altın standardı: PAH klirensi, pratik: Tc-99m MAG3

Normal GFR: 120 ± 25 mL/dk

Normal ERPF: 600 ± 150 mL/dk

Filtrasyon fraksiyonu: GFR/RPF ≈ %20

Gates yöntemi: Kamera bazlı GFR → hızlı, diferansiyel GFR verir

Görüntüleme: Enjeksiyondan 2-4 saat sonra

Akut piyelonefrit: Fokal azalmış tutulum, volüm kaybı YOK

Renal skar: Fokal defekt + volüm kaybı (kortikal incelme)

Çocuklarda akut piyelonefrit tanısında en sensitif yöntem (SPECT ile)

Diferansiyel fonksiyon ölçümünde en doğru yöntem

Psödotümör (Bertin kolonu, dromedar hörgücü) normal kortikal tutulum gösterir → gerçek kitleden ayrılır

İlk değerlendirme: VCUG (anatomik detay, VUR derecesi, üretral patoloji)

Takip: DRNS (düşük radyasyon, yüksek sensitivite, sürekli dinamik görüntüleme)

Katetersiz yöntem: İRNS (koopere hasta gerekir, >3 yaş, sadece miksiyon fazı)

DRNS radyasyon dozu: VCUG'nin ~1/100'ü

Görüntüleme: Anterior (pelvik yerleşim)

Tercih edilen ajan: Tc-99m MAG3

ATN vs Akut Rejeksiyon → en önemli fark: Perfüzyon

ATN: Perfüzyon korunmuş, seri takipte düzelme

Rejeksiyon: Perfüzyon azalmış, seri takipte kötüleşme

Fotopenik böbrek (perfüzyon + uptake yok): Hiperakut rejeksiyon veya renal arter trombozu

Mesane dışı aktivite koleksiyonu: Üriner kaçak (ürinoma)

Ürinoma erken fotopenik, zamanla aktivite biriktirir; lenfosel geç görüntülerde de fotopenik kalır

ATN → kadavra donörde sık (soğuk iskemi)

Kronik rejeksiyon → kesin tanı: Biyopsi

"Düşük böbrek fonksiyonunda hangi ajan?" → MAG3

"GFR ölçümü için hangi ajan?" → DTPA

"Piyelonefrit tanısında en sensitif?" → DMSA SPECT

"VUR takibinde tercih?" → DRNS

"Transplant ATN vs rejeksiyon farkı?" → Perfüzyon (ATN'de korunmuş)

"Kaptopril renografi prensibi?" → Efferent arteriyol dilatasyonu → GFR düşüşü

"Bilateral stenozda kaptopril renografi sınırlaması?" → Yalancı negatif

"Filtrasyon fraksiyonu?" → %20 (GFR/RPF)

İlk geçiş ekstraksiyonu: OIH ~%80 > Tc-99m EC ~%65 > MAG3 ~%55 > DTPA ~%20

EANM aktiviteleri: MAG3 75 MBq, DTPA 37-185 MBq, DMSA 70 MBq, DRNS 20 MBq

MAG3: %80-90 protein bağlanma, ~%10 hepatobiliyer; klirensi ERPF olarak raporlanmaz; probenesid kesilir

Diferansiyel fonksiyon: Rutland-Patlak en iyi; simetri 50 ± %7.5; C şeklinde perirenal arka plan ROI'si; µ = 0.14/cm

Cr-51 EDTA: Klirens oranı inüline göre 0.85-1.01; asit/ödem/GFR <30 → EANM: plazma örnekleme yerine idrar toplama (BNMS 2018: geç/24. saat örnekli uyarlanmış plazma yöntemleri)

DMSA: Akut defekt yama işi ve kontura uyar; skar üçgen ve konturu bozar; Fanconi, bikarbonat, mannitol tutulumu azaltır

DRNS: Augmente mesanede perteknetat emilebilir → yalancı pozitif → DTPA veya kolloid kullan

Kaptopril: Dehidratasyon/sodyum kaybı yalancı pozitiflik; kreatinin <1.7 mg/dL'de duyarlılık/özgüllük ~%90

Partikül boyutu: 10-90 μm (ortalama 20-40 μm)

Standart partikül sayısı: 200.000-700.000

Tıkanan arteriyol oranı: %0.1-0.3 → hemodinamik olarak güvenli

Enjeksiyon pozisyonu: Supin (yerçekimi etkisini azaltmak için)

Pulmoner hipertansiyonda partikül sayısı: 100.000-150.000'e azalt

Sağ-sol şantta: Partikül sayısı azalt (serebral embolizasyon riski)

Gebelikte: Aktiviteyi azalt (1-2 mCi); partikül sayısı 100.000'in altına inmez

Yumurta alerjisi → kontrendikasyon DEĞİL (MAA insan albümininden üretilir)

Kan şırıngaya çekilirse → pıhtı → "hot spot" artefaktı

Xe-133: 81 keV, washout fazı en önemli (air trapping), sadece posterior projeksiyon, ventilasyon ÖNCE yapılmalı

Tc-99m DTPA aerosol: 140 keV, 0.5-2 μm, KOAH'ta clumping sorunu, tüm projeksiyonlar, en yaygın

Technegas: 140 keV, FDA onaylı (2023)

Kr-81m: 190 keV, 13 sn yarı ömür, Tc-99m ile eşzamanlı görüntüleme, çok pahalı

Mismatch = perfüzyon defekti + normal ventilasyon → PE lehine

Match = perfüzyon + ventilasyon defekti aynı bölgede → PE dışı (KOAH, pnömoni)

Reverse mismatch = ventilasyon defekti + normal perfüzyon → mukus tıkacı, bronşiyal obstrüksiyon

Stripe sign = perfüzyon defekti periferinde perfüzyon şeridi → PE olasılığı düşük

Tek akciğerde tüm perfüzyon kaybı PE'de nadir → santral tümör/hiler kitle basısı (ventilasyonla eşleşirse santral karsinom, yabancı cisim, Swyer-James)

Perfüzyon gradyanının tersine dönmesi (üst zon > alt zon) → pulmoner venöz hipertansiyon (sol kalp yetmezliği, mitral stenoz)

Yüksek olasılık: ≥2 büyük segmental mismatch (PE olasılığı ~%80-90)

Intermediate: En sorunlu kategori → yüksek non-diagnostik oran

Düşük olasılık: Küçük defektler, non-segmental defektler, matched defektler (PE olasılığı ~ %10-15)

Alt lobda triple match: PE olasılığı ~%33 → intermediate

Normal: PE olasılığı <%5 → PE ekarte

Üst/orta lobda triple match: PE olasılığı düşük

Klinik olasılık (Wells skoru) ile V/Q sonucu birlikte değerlendirilmeli

PIOPED II çok düşük olasılık (<%10): Non-segmental defekt, 1-3 küçük segmental defekt, orta/üst zonda tek segmentlik triple match, stripe sign, başka defektsiz büyük efüzyon

KTEPH taramasında V/Q CTPA'dan duyarlıdır; normal V/Q KTEPH'i dışlar

Büyük (large): Segmentin >%75'i

Orta (moderate): Segmentin %25-75'i

Küçük (small): Segmentin <%25'i

V/Q tercih: Kontrast alerjisi, böbrek yetmezliği, gebelik, genç kadın, normal akciğer grafisi

CTPA tercih: Anormal akciğer grafisi (KOAH), alternatif tanı aranıyorsa, hemodinamik instabilite

SPECT → intermediate oran %30-40'tan <%5'e düşer (SNMMI/EANM 2026)

SPECT/CT → atenüasyon düzeltme + anatomik korelasyon + alternatif tanı

ppoFEV1 = Preop FEV1 × (1 − rezeke edilecek akciğerin perfüzyon yüzdesi)

ppoFEV1 >%40 veya >0.8 L → cerrahi genellikle güvenli

ppoFEV1 %30-40 → artmış risk, ek değerlendirme

ppoFEV1 <%30 veya <0.8 L → yüksek risk, genellikle kontrendike

Sağ akciğer segment sayısı: 10, Sol akciğer: 8-9, Toplam: 18-19

Sağ-sol şant: Tc-99m MAA ile → sistemik organlarda tutulum → normal <%5

MAA sonrası sistemik aktivite: Beyin tutulumu → sağ-sol şant; tiroid/mide (beyin yok) → serbest perteknetat

Sol-sağ şant: First-pass radyonüklid anjiyokardiyografi → Qp/Qs oranı

Qp/Qs = 1.0 → normal

Qp/Qs > 1 → sol-sağ şant

Qp/Qs < 1 → sağ-sol şant

Qp/Qs > 1.5 → hemodinamik olarak anlamlı → cerrahi düzeltme düşün

Pulmoner AVM → Osler-Weber-Rendu sendromu (HHT)

Hepatopulmoner sendrom → siroz + intrapulmoner vasküler dilatasyon

"Gebe hastada PE şüphesinde tercih?" → V/Q sintigrafisi (meme dozu düşük)

"KOAH'ta en iyi ventilasyon ajanı?" → Technegas

"Xe-133 ile V/Q sıralaması?" → Ventilasyon ÖNCE (düşük enerji önce)

"Eşzamanlı V/Q yapılabilen ajan?" → Kr-81m (190 keV)

"PIOPED yüksek olasılık kriteri?" → ≥2 büyük segmental mismatch

"Stripe sign?" → PE olasılığı düşük

"Alt lobda triple match?" → PE olasılığı ~%33 (intermediate)

"ppoFEV1 güvenlik sınırı?" → >0.8 L veya >%40

"Normal sağ-sol şant?" → <%5

"Sol-sağ şant nasıl değerlendirilir?" → First-pass anjiyokardiyografi, Qp/Qs

"MAA ile sol-sağ şant değerlendirilebilir mi?" → Hayır

MAA: 40-120 MBq, 11 µSv/MBq, emzirme 12 saat; <100.000 partikül (SNMMI/EANM 2026) veya supin olmayan enjeksiyon → düzensiz dağılım

EANM PE ölçütü: ≥1 segment veya ≥2 subsegment uyumsuzluk; V/Q SPECT ≥%95 tanısal, NPV ≥%97; BT ile özgüllük %88 → %100

Ventilasyon dozları: Kr-81m en düşük (27 nSv/MBq); Technegas 20-30 MBq (15 µSv/MBq); DTPA aerosol nebülizatöre 900-1300 MBq (SNMMI/EANM 2026)

DTPA aerosol klirensi: Normal <%2/dk; sigara içende 2-5 kat hızlı; fibrozis, sarkoidoz, ARDS, PCP'de artar

Mukosiliyer klirens: Normal nazal ~6 mm/dk, trakeobronşiyal ~4 mm/dk; PCD'de ~0.2 mm/dk

Ajan: Tc-99m perteknetat (NIS aracılığıyla tutulur)

Stimülasyon: Limon suyu (15-20. dakikada)

Sjögren sendromu: Tutulum azalmış + sekresyon yok/azalmış

Perteknetat tutan tümör: Warthin tümörü (sıcak nodül)

En sık tükürük bezi tümörü: Pleomorfik adenom → perteknetat tutmaz (soğuk)

Ajan: Tc-99m sülfür kolloid (sıvı içinde)

Normal transit süresi: <15 saniye (klasik); EANM üst sınırı ≤30 saniye

Skleroderma: Alt 2/3 özofagusta retansiyon (düz kas tutulumu)

Akalazya: AÖS'de retansiyon

Ajan: Tc-99m sülfür kolloid (asidik sıvı/süt içinde)

Gecikmiş görüntülerde akciğerde aktivite → pulmoner aspirasyon

Pediatrik hastalarda tercih edilen non-invaziv yöntem

Altın standart yöntem

Standart yemek: Yumurta beyazı sandviç (Tc-99m sülfür kolloid)

1. saatte <%30 retansiyon → hızlı boşalma (dumping)

4. saatte >%10 retansiyon → gastroparezi (Hafif %11-20, Orta %21-35, Ağır >%35)

Katı gıda: Lineer kinetik (lag fazı + lineer faz)

Sıvı gıda: Eksponansiyel kinetik

Geometrik ortalama: Atenüasyon düzeltmesi için (anterior × posterior karekökü)

Diyabetik hastada kan şekeri: ≤275 mg/dL

İlaç kesimi: Prokinetikler, opioidler, antikolinerjikler → 48-72 saat önce

Trunkal vagotomi: Sıvılar hızlı boşalır (fundus gevşemesi kaybı), katılar gecikir (antral öğütme bozuk)

Ajan: Tc-99m perteknetat IV → ektopik gastrik mukoza tutulumu

İkiler kuralı: %2, 2 feet, 2 inç, 2 yaş, 2 tip mukoza, 2:1 E/K

Premedikasyon: Simetidin (H2 blokör) → sekresyonu bloke eder → sinyal artar

Pozitif bulgu: Sağ alt kadranda fokal aktivite → mide ile eşzamanlı ortaya çıkar

Çocuklarda sensitivite: %85-95; yetişkinlerde: %60-70

Pankreatik mukoza → perteknetat tutmaz → sintigrafi negatif

Ajan: Tc-99m işaretli eritrosit

İşaretleme etkinliği: In-vivo %75-80, In-vivtro %85-90, In-vitro >%95

Tespit eşiği: 0.1-0.4 mL/dk (anjiyografi: 0.5-1.0 mL/dk)

Lokalizasyon: İlk ortaya çıkan fokal aktivite en güvenilir

24 saate kadar gecikmiş görüntüleme → aralıklı kanamada avantaj

Serbest perteknetat → mide, tiroid, böbrekte tutulum → artefakt

Midede aktivite + tiroid/tükürük bezi görülüyor → serbest perteknetat; görülmüyor → gerçek gastrik/üst GİS kanaması

Ajanlar: Mebrofenin/BrIDA (en sık; hiperbilirübinemide tercih), DISIDA (bilirubin <5 mg/dL'de yeterli)

Bilirubin >5 mg/dL → mebrofenin; >20 mg/dL → mebrofenin bile yetersiz olabilir

Akut kolesistit: 60 dk'da safra kesesi görülmez → morfin augmentasyonu (0.04 mg/kg IV)

Morfin mekanizması: Oddi sfinkeri kontraksiyonu → safra basıncı artar

Rim sign → gangrenöz kolesistit / perforasyon → acil cerrahi

Morfin ancak bağırsak aktivitesi (koledok açıklığı) görüldükten sonra verilir; yalancı negatifliğin başlıca nedeni akalküloz kolesistit

GBEF: Sincalide (CCK-8) 60 dk infüzyon → normal ≥%38; <%38 → diskinezi

Neonatal sarılık: Fenobarbital 5 mg/kg/gün, 5 gün → biliyer atrezi vs hepatit ayrımı

Biliyer atrezi: 24 saatte bağırsağa geçiş YOK (özgül değil: ağır neonatal hepatit, Alagille, α1-antitripsin eksikliği); Kasai <60 gün en başarılı

Safra kaçağı: Safra yolları dışında fokal aktivite birikimi

Normal dağılım: Karaciğer %85-90, Dalak %5-10, Kemik iliği %3-5

Colloid shift → siroz (dalak ve kemik iliği tutulumu artar)

FNH → sülfür kolloid tutar (Kupffer hücreleri içerir)

Adenom, metastaz, kist, apse → sülfür kolloid tutmaz

Budd-Chiari → kaudat lob artmış tutulum (direkt IVC drenajı)

Akım fazı: Azalmış/normal perfüzyon

Gecikmiş faz: Artmış tutulum (karaciğerden yoğun) → fill-in paterni

Sensitivite: >2 cm'de %90-95; 1.5 cm'de düşük → MR tercih

Malign tümör: Akım fazında artmış, gecikmiş fazda azalmış (tam tersi)

H. pylori üreaz aktivitesini tespit eder

C-14: Radyoaktif → gebelikte kontrendike; C-13: Non-radyoaktif → güvenli

PPI kesimi: 2 hafta; Antibiyotik/bizmut kesimi: 4 hafta

Eradikasyon kontrolü: Tedaviden 4 hafta sonra

Sensitivite ve spesifisite: >%95

Tükürük bezi: 37 MBq, maksimum tutulum ~30 dk; sialadenozda artmış tutulum + azalmış sekresyon; emzirme 12 saat

ETS: Normal transit ≤30 sn; akalazya/sklerodermada duyarlılık %95, özgüllük %96; manometri altın standart

GÖR: İlk basamak pH-metre/impedans; çocukta solunum yoluna reflü için değerli; 15 sn/kare, 1 saat

Mide boşalma: Omlet 18-37 MBq; normal ≤%90 (1 s), ≤%60 (2 s), ≤%10 (4 s); 1. saatte < %30 hızlı; Grade 1-3: %11-20 / %21-35 / >%35

Meckel: 200 MBq; ranitidin tercih; perkloratla tiroid blokajı YAPILMAZ; duyarlılık çocukta ~%85, erişkinde ~%60

GIBS: 550-1110 MBq; ≥500 mL/24 saat transfüzyonda başarı yüksek; kronik gizli kanamada yapılmaz

HIDA: Mebrofenin en sık; 111-185 MBq; GBEF >%40 normal (EANM); obezite/diyabet/KKB/OKS yalancı düşük GBEF; SOD kriterleri

Kolon transit: In-111 DTPA; 48 saatte ~%70 atılım normal

HMPAO → glutatyon ile trapping, 30 dk stabil (stabilizatörsüz), lüksüri perfüzyonu gösterir

ECD → esteraz ile trapping, 6 saat stabil, lüksüri perfüzyonu göstermeyebilir

Her ikisi de BBB'yi geçer → parankimal perfüzyon değerlendirmesi

Enjeksiyon anındaki perfüzyonu "dondurur" → snapshot özelliği

Çapraz serebellar diaşizis: supratentoryal infarkt/tümörün karşı serebellar hemisferinde azalmış perfüzyon/metabolizma (serebellum BT/MR'de normal)

Asetazolamid (1 g IV) rezerv testi: rezervi tükenmiş alan bazale göre göreceli azalır; kontrendikasyon sülfonamid alerjisi, son 3 gün içinde inme

En yoğun tutulum: Serebral korteks, bazal ganglionlar, talamus

Sedatif → enjeksiyondan sonra verilebilir (önce verilmemeli)

Kan şekeri <150-200 mg/dL olmalı (yüksek kan şekeri beyin FDG tutulumunu azaltır)

Alzheimer: Bilateral temporoparietal + posterior singulat/prekuneus (en erken) → motor, vizüel korteks, bazal ganglionlar korunmuş

FTD: Frontal + anterior temporal → frontal dominant

DLB: Temporoparietal + oksipital → oksipital tutulum Alzheimer'dan ayırır

Vasküler: Multipl, asimetrik, dağınık

CBD: Asimetrik frontoparietal

PSP: Frontal + mesensefalon

3 FDA onaylı ajan: Florbetapir (Amyvid), Florbetaben (Neuraceq), Flutemetamol (Vizamyl)

Pozitif: Gri-beyaz cevher kontrastı kaybolmuş → yaygın kortikal tutulum

Negatif: Gri-beyaz cevher kontrastı korunmuş → güçlü negatif prediktif değer

Pozitif amiloid PET ≠ kesin Alzheimer (yaşlılarda %10-30 asemptomatik pozitiflik)

Uygun kullanım: Açıklanamayan kognitif bozukluk, atipik prezentasyon, erken başlangıçlı demans

Flortaucipir (Tauvid, 2020) ve florquinitau (Tauklarify, 2026) → FDA onaylı tau PET ajanları

Tau yükü kognitif bozulma ile doğru orantılı (amiloiddan farklı)

Braak evrelemesini in vivo yansıtır

Off-target: Koroid pleksus (en sık), bazal ganglionlar, MAO-B

I-123 Ioflupane → DAT'a bağlanır → presinaptik dopaminerjik nöron bütünlüğü

Normal: Bilateral simetrik virgül/hilal şekli (kaudat + putamen)

Erken Parkinson: Putamen ↓, kaudat korunmuş → "nokta" şekli

Anormal: Parkinson, DLB, MSA, PSP, CBD

Normal: Esansiyel tremor, ilaç-indüklü parkinsonizm, psikojenik, Alzheimer

Bupropion → 8 gün önce kesilmeli (fentermin ~14 gün)

Levodopa, dopamin agonistleri, SSRI → kesilmesi gerekmez

Dopa-yanıtlı distoni (Segawa) → DaTscan normal (erken başlangıçlı PH'den ayırır)

İnteriktal SPECT: Hipoperfüzyon → sensitivite %40-50 (düşük)

İktal SPECT: Hiperperfüzyon → sensitivite %90-95 → ilk 20-30 sn enjeksiyon kritik

SISCOM: İktal − interiktal SPECT → MRI coregistration → en iyi lokalizasyon

İnteriktal FDG PET: Hipometabolizma → sensitivite %80-90 (TLE'de)

İktal FDG PET: Pratik olarak yapılamaz

Tüberoz skleroz: tüberler FDG'de hipometabolik; epileptojenik tüber C-11 AMT PET'te artmış tutulum gösterir

Tercih: Tc-99m HMPAO (veya ECD) → BBB'yi geçer → parankimal perfüzyon

Bulgular: Empty skull + hot nose

Tc-99m DTPA/perteknetat → sadece akım → posterior fossa yetersiz

Perfüzyon sintigrafisi EEG'nin aksine barbitürat/sedatif ve hipotermiden etkilenmez

In-111 DTPA intratekal → tercih edilen (uzun T½ → 24-48-72 saat görüntüleme)

Normal: 2-4 saat bazal sisternler → 12-24 saat konveksiteler → ventrikülde tutulum yok

NPH: Erken ventriküler reflü + ventrikülde persistans + konveksite blokajı → şanttan fayda görür

BOS kaçağı: Tampon/plazma oranı >1.5 → pozitif

VP şant patensisi: Tc-99m DTPA şant rezervuarına enjeksiyon → peritoneal kaviteye ulaşım değerlendirilir

Perfüzyon SPECT: HMPAO/ECD 740 MBq; ECD 30-60 dk, HMPAO 30-90 dk sonra; fenitoin → serebellar, benzodiazepin → frontal hipoperfüzyon

FDG beyin: 150-250 MBq; MSA-P → putamen-talamus ↓, MSA-C → serebellum ↓, PSP → frontal + orta beyin ↓, CBD → asimetri

Amiloid PET: Florbetapir 370, flutemetamol 185, florbetaben 300 MBq; duyarlılık ~%94, özgüllük ~%97; emzirme 12 saat

Tau PET: 1. kuşak flortaucipir (off-target); 2. kuşak MK-6240, PI-2620; CU bireylerde nadiren uygun

DaTscan: 150-250 MBq; perklorat 200 mg; emzirme 4 gün; ET'yi ayırır, PD/MSA/PSP'yi ayıramaz; yaşla bağlanma azalır

FDOPA: Karbidopa tutulumu ~2 kat artırır; antiparkinson ilaç ≥12 saat kesilir

Sisternografi: In-111 DTPA 20 MBq; konveksiteye ~24 saatte ulaşır; NPH'de kalıcı ventriküler reflü

FDG-avid lenfomalar: HL, DLBCL, Burkitt, MCL, FL, periferik T hücreli → PET/CT standart

FDG-nonavid lenfomalar: SLL/KLL, marginal zon (MALT), Waldenström → CT bazlı değerlendirme

HL'de PET/CT → kemik iliği biyopsisinin yerini almıştır

NHL'de (özellikle düşük grade) kemik iliği biyopsisi hâlâ gerekli olabilir

PET/CT evrelemeyi %10-30 oranında değiştirir (genellikle upstaging)

Dalak tutulumu (Lugano): karaciğerden yoğun diffüz tutulum, fokal lezyon veya splenomegali (>13 cm)

Foliküler lenfomada SUV artışı → transformasyon şüphesi → biyopsi

Referans yapılar: Mediastinal kan havuzu ve karaciğer

Skor 1: Tutulum yok

Skor 2: ≤ Mediastin

Skor 3: > Mediastin, ≤ Karaciğer

Skor 4: > Karaciğer (orta derecede)

Skor 5: >> Karaciğer ve/veya yeni lezyon

İnterim PET: 1-3 negatif, 4-5 pozitif

Tedavi sonu PET (Lugano): 1-3 negatif (CMR), 4-5 pozitif

Ann Arbor modifikasyonu → PET merkeze alınmış

Bulky "X" belirteci kaldırılmış → kitle boyutu cm olarak raporlanır

CMR: Deauville 1, 2 veya 3 + yeni lezyon yok

FDG-nonavid lenfomada → CT bazlı yanıt değerlendirmesi

İnterim PET: HL'de tedavi de-eskalasyonu/eskalasyonu kararı

Tedavi sonu PET: kemoterapiden ≥3 hafta (tercihen 6-8 hafta), RT'den 8-12 hafta sonra

Otolog kök hücre nakli öncesi PET pozitifliği → nakil sonrası nüks/kötü prognoz

Timus hiperplazisi (thymic rebound) → genç hastalar, üçgen şekilli, simetrik

İnflamasyon/granülasyon dokusu

Enfeksiyon

Sarkoidoz benzeri granülomatöz reaksiyon

Brown yağ dokusu

Yüksek kan şekeri → kompetitif inhibisyon

Küçük rezidüel hastalık (5-7 mm)

Düşük grade lenfoma

Tedavi sonrası erken görüntüleme

RCM: Cr-51 işaretli eritrositler → eritrosit hemoglobinine bağlanır

Plazma volümü: I-125 işaretli albümin (RISA)

Cr-51 elution: Günde %1 → uzun çalışmalarda hata kaynağı

RCM artmış → mutlak eritrositoz (PV, sekonder)

RCM normal + Hct yüksek → rölatif eritrositoz (Gaisböck sendromu)

Normal RCM: Erkek 25-35 mL/kg, kadın 20-30 mL/kg

Cr-51 işaretli eritrositler → seri kan örnekleri

Dalak/karaciğer oranı >2:1 → dalak sekestrasyonu → splenektomi faydalı

Dalak/karaciğer oranı <2:1 → hepatik/yaygın → splenektomiden fayda beklenmez

Isı ile hasarlanmış Tc-99m eritrositler → dalak spesifik

Isıtma: 49-50°C, 20 dakika (optimal)

>50°C → aşırı hasar → karaciğer de temizler

Endikasyon: Aksesuar dalak, fonksiyonel aspleni, ektopik dalak dokusu

Tc-99m sülfür kolloid → dalak spesifik değil (karaciğer %85 dominant)

Anti-CD20 + Y-90 (saf beta yayıcı, T½ 64 saat)

Gama yayımı yok → görüntüleme yapılamaz

Rituximab önceden verilir → normal B hücreleri temizler → tümöre ulaşımı artırır

Doz: Plt ≥150K → 0.4 mCi/kg; Plt 100-149K → 0.3 mCi/kg; Plt <100K → kontrendike

Doz sınırlayıcı toksisite: Trombositopeni

Nadir: 7-9 hafta; düzelme: ~12 hafta

Uzun dönem risk: MDS/AML (%2-5)

HAMA (murin antikor): sonraki antikor çalışmalarında hızlı kan klirensi, immünometrik testlerde yalancı yükseklik

I-131 Tositumomab (Bexxar) → 2014'te piyasadan çekildi

Tc-99m sülfür kolloid → RES tutulumu → karaciğer dominant (%85)

In-111 klorür → transferrin reseptörü → eritroid prekürsörler → kemik iliği spesifik

Periferik ekspansiyon → kronik anemi, miyeloproliferatif hastalık

Fokal defekt → metastaz, AVN, lenfoma infiltrasyonu

Ekstramedüller hematopoez → karaciğer, dalak, paravertebral

G-CSF sonrası FDG PET → yaygın kemik iliği tutulumu → yalancı pozitiflik → 2-4 hafta bekle

Evre I: Tek lenf nodu bölgesi (veya tek ekstranodal – IE)

Evre II: Diyaframın aynı tarafında ≥2 bölge (veya lokalize ekstranodal + komşu LN – IIE)

Evre III: Diyaframın her iki tarafı (veya diyafram üstü + dalak)

Evre IV: Yaygın ekstranodal organ tutulumu (kemik iliği, karaciğer parankimi, akciğer)

A/B: B semptomları (ateş >38°C, gece terlemesi, >%10 kilo kaybı/6 ay)

Vücut sıvı hacmi: Cr-51 eritrosit 0.5-1 MBq + I-125 HSA 0.1-0.2 MBq; teorik değerin ±%25 dışı anormal; vücut/venöz Hct 0.93

Trombosit yaşam süresi: In-111 oksinat; normal 8-10 gün; dalak sekestrasyonu → splenektomi yanıtı ~%80

Isı hasarlı eritrosit: 49.5°C, 20 dk; 74-185 MBq; SPECT/CT + iteratif rekonstrüksiyon; hemoliz tanısında kullanılmaz

Zevalin: Rituksimab 1. ve 8. gün, 11-14 MBq/kg (maks ~1200 MBq); nadir 7-9 hafta (FDA ve EANM); AB ruhsatı 2024'te sona erdi

FDG → GLUT-1 ile hücreye giriş → heksokinaz ile fosforilasyon → glikoz-6-fosfataz ile defosforile edilemez → metabolik trapping

F-18 yarı ömrü: 110 dakika, siklotron üretimi, pozitron emisyonu, 511 keV anihilasyon fotonları

Obez hastada SUVbw yapay yüksek → SUVlbm (SUL) kullan

Fizyolojik tutulum: Beyin (en yoğun), miyokard (değişken), üriner sistem (ekskresyon), tonsiller, GIS

Brown yağ: Servikal-supraklaviküler simetrik tutulum → sıcak ortam + beta-bloker ile önlenir

Miyokard baskılama: Uzun açlık (≥12-18 saat) + yüksek yağlı diyet + heparin → kardiyak sarkoidoz/endokardit protokolü

SPN: >8-10 mm nodülde PET endike, SUVmax >2.5 malignite şüphesi

Kolorektal: Nüks tespitinde en güçlü endikasyon; müsinöz tip → yalancı negatif

Tiroid: Tg yüksek + RAI negatif → FDG PET/CT (flip-flop fenomeni → kötü prognoz)

Testis: Seminomda >3 cm rezidüel kitlede PET faydalı; non-seminomda güvenilir değil (matür teratom)

Prostat: FDG düşük sensitivite → PSMA PET/CT tercih edilir

HCC: İyi diferansiye → kolin tutar (FDG tutmaz); kötü diferansiye → FDG tutar

Baş-boyun CUP: PET/CT primer odağı %25-30 oranında saptayabilir

RT sonrası PET: En erken 3 ay sonra (inflamasyon azalsın)

İnsidental fokal tiroid FDG tutulumu → malignite riski ~%30-35 → USG ± İİAB; diffüz bilateral tutulum → genellikle tiroidit/Graves

İnsidental fokal kolon FDG tutulumu → kolonoskopi (adenom/karsinom); diffüz/segmenter → fizyolojik, kolit veya metformin

Baş-boyun KRT sonrası ~12. haftada negatif PET/BT → planlı boyun diseksiyonundan kaçınılabilir (PET-NECK)

ER+ meme kanserinde tamoksifen sonrası 7-10. gün metabolik flare → progresyon değil, hormon yanıtının öngördürücüsü

Pilositik astrositom (WHO derece 1) yoğun FDG tutar → yüksek dereceli tümörle karıştırılmamalı

RECIST 1.1: Anatomik (CT), PR ≥%30 azalma, PD ≥%20 artış + 5 mm

PERCIST 1.0: Metabolik (PET), PR/PD: SULpeak'te ≥%30 ve ≥0.8 SUL birimi değişim, parametre SULpeak

Lenfomada RECIST/PERCIST kullanılmaz → Lugano/Deauville kullanılır

En sık: Enfeksiyon/inflamasyon (aktive makrofajlarda artmış glikoliz)

Talc plörodez → yıllarca FDG tutar

G-CSF → yaygın kemik iliği/dalak tutulumu → 2-4 hafta bekle

Cerrahi sonrası → 6-8 hafta bekle

Rebound timus hiperplazisi (kemoterapi sonrası genç hastalar)

Mnemonik BMLP-KHR: Bronkoalveolar, Müsinöz, Lobüler meme, Prostat, Karsinoid, HCC (iyi dif.), Renal

En sık hasta faktörü: Hiperglisemi

Teknik: Küçük lezyon (<8 mm) → parsiyel volüm etkisi

Ga-68 PSMA → Lu-177 PSMA (prostat kanseri)

Ga-68 DOTATATE → Lu-177 DOTATATE (NET)

I-123/I-131 MIBG → I-131 MIBG tedavi (feokromositoma, nöroblastom)

FAPI: Çok düşük background, tümör stromasını hedefler (CAF), henüz FDA onayı yok

FES: Östrojen reseptörü, metastatik meme kanserinde ER durumu (FDA onaylı 2020)

C-11 Metiyonin / F-18 FET: Beyin tümörleri → beyinde düşük background (FDG'nin aksine)

F-18 Fluciclovine: Prostat nüks, PSMA ile kullanımı azalmakta

F-18 NaF: Kemik metastazı, Tc-99m MDP'den üstün sensitivite

SUVmax: Klinik pratikte en yaygın; basit ancak gürültüye duyarlı

SULpeak: PERCIST'te tercih edilen

SUV'u en çok etkileyen hasta faktörü: Kan şekeri

Takip PET'lerinde standardizasyon kritik: Aynı tarayıcı, aynı rekonstrüksiyon, aynı uptake süresi

Hasta hazırlığı: ≥4-6 saat açlık, kan şekeri <150-200 mg/dL, 60 dk uptake süresi, sıcak/sessiz ortam

PET'in en büyük katkısı: Atelektazi-tümör ayrımı + metabolik aktif lenf nodu tespiti

GTV belirleme yöntemleri: Sabit SUV eşiği, yüzde eşik (%40-50), gradyan bazlı, adaptif eşik → henüz konsensüs yok

4D-PET: Solunum gating → hareket artefaktını azaltır, akciğer bazali ve üst abdomen lezyonlarında faydalı

FDG: Glukoz <11 mmol/L; KT sonrası ≥10 gün, G-CSF >2 hafta, RT 2-3 ay, cerrahi ≥6 hafta bekle

PSMA: Ga-68 100-200 MBq; gangliyonlar ve benign kemik lezyonları yanlış pozitif; PSMA- 1007 hepatobiliyer atılım

Flusiklovin: 370 MBq, 3-5 dk sonra görüntüleme; litik > sklerotik tutulum

FES: SUVmax <1.5 → hormon tedavisine yanıt beklenmez; fulvestrant ~28 hafta kesilir

Beyin tümörü: Amino asit PET (FET/FDOPA/MET) FDG'ye üstün; dinamik FET erken pik → yüksek derece

PentixaFor (CXCR4): Miyelom, MCL, MZL; primer aldosteronizmde APA tespiti

SLN = primer tümörden lenfatik drenajın ilk ulaştığı lenf nodu

SLN negatif → distal nodlar %95-98 negatif → gereksiz radikal diseksiyondan kaçınılır

Kavramı popülerize edenler: Donald Morton (melanom), Armando Giuliano (meme)

Küçük partikül → hızlı transport + düşük retansiyon

Büyük partikül → yavaş transport + yüksek retansiyon

Tc-99m Tilmanosept (Lymphoseek): Mannoz reseptörüne (CD206) spesifik bağlanma → reseptör bazlı (pasif filtrasyon değil) → hızlı transport + yüksek retansiyon → FDA onaylı (2013)

ABD: Tc-99m sülfür kolloid (filtreli); Avrupa: Tc-99m nanokolloid

Tc-99m HSA kolloid değildir → lenfatik kanalları gösterir, SLN'de tutulmaz

Meme: Peritümöral, subareolar (tüm kadranlar subareolar pleksusa drene olur), intradermal

İntratümöral enjeksiyon önerilmez → tümör içinde hapsolabilir

Melanom: İntradermal, lezyon/skar çevresine 2-4 noktadan

İzosülfan mavisi: Anafilaksi %1-2

Pulse oksimetre artefaktı → SpO2 yapay düşük (gerçek hipoksi değil)

Metilen mavisi + SSRI → Serotonin sendromu (MAOİ etkisi)

İdrar rengi değişikliği (geçici, mavi-yeşil)

ACOSOG Z0011: Erken evre meme Ca, cN0, 1-2 pozitif SLN → ALND gerekmez (meme koruyucu cerrahi + RT planlanan)

MSLT-II: SLN pozitif melanom → CLND vs izlem → sağkalımda fark yok → CLND yerine USG izlem yeterli

Breslow kalınlığı ≥0.8 mm (veya <0.8 mm + olumsuz prognostik faktörler)

SLN durumu → en güçlü prognostik faktör

Gövde melanomunda lenfosintigrafi kritik → drenaj paterni öngörülemez (%30-40 beklenmedik drenaj)

Baş-boyun melanomunda SPECT/CT çok faydalı (karmaşık anatomi)

SLN pozitifliği Breslow ile artar: <1 mm ~%5, 1-4 mm ~%15-25, >4 mm ~%30-40

İnterval (in-transit) nod (ör. popliteal, epitroklear) da SLN kabul edilip çıkarılır

%10 kuralı (SLN): En yüksek ex vivo sayımın ≥%10'u → SLN olarak kabul edilir

%20 kuralı (Paratiroid): Ex vivo sayım background'un ≥%20'sinden fazla → paratiroid dokusu

Bu iki kuralı karıştırmayın!

Enjeksiyon yerine yakın SLN'lerde → enjeksiyon yeri aktivitesi SLN'yi maskeler

En sık: Meme kanserinde tümör aksillaya yakınsa

Çözüm: SPECT/CT, kurşun kalkan, geç görüntüleme, farklı açıdan prob yaklaşımı

En spesifik bulgu: Dermal geri akım (dermal backflow)

Karaciğer tutulumu = normal lenfatik fonksiyon (lenf → venöz sistem → karaciğer RES)

Karaciğer tutulumunun olmaması = ciddi lenfatik yetersizlik

Primer lenfödem: Aplazi (kanal yok), hipoplazi (az/ince kanal), hiperplazi (dilate/tortüöz – nadir)

Sekonder lenfödem en sık neden: Cerrahi + RT; dünyada en sık: Filaryazis

ROLL: Palpe edilemeyen meme lezyonu lokalizasyonu (intratümöral Tc-99m + gama prob)

SNOLL: ROLL + SLN biyopsisi tek seansta

RSL: I-125 seed ile lokalizasyon (düşük enerji 27-35 keV, yarı ömür 59.4 gün)

Radyoguided paratiroidektomi: Tc-99m MIBI + gama prob → minimal invaziv cerrahi

NaI(Tl): Yüksek sensitivite, yaygın, nemden etkilenir

CsI(Tl): Kompakt, dayanıklı

CZT: Mükemmel enerji çözünürlüğü, oda sıcaklığında çalışır, kompakt, pahalı

Sintilasyon probları yüksek enerjide (I-131, 511 keV) üstün; semikonduktör problar kompakt, enerji çözünürlüğü daha iyi

Vulva kanseri: Erken evre, bilateral inguinofemoral SLN

Serviks kanseri: Erken evre, servikal enjeksiyon

Merkel hücreli karsinom: Agresif, SLN evreleme için önerilir

Endometrium kanseri: ICG ile servikal enjeksiyon, robotik cerrahide floresan

Oral kavite SCC: Erken evre, elektif boyun diseksiyonuna alternatif olarak araştırılmakta

Kolloid boyutları: Nanokolloid 5-80 nm, renyum sülfür 50-200 nm, tilmanosept ~7 nm (CD206)

SLN en güçlü ölçütü lenfatik kanal; en sıcak nod her zaman SLN değil; OSCC'de SPECT/CT zorunlu

Gebelikte 10-15 MBq tek günlük protokol; küçük kolloidlerde ~1.2 µSv/MBq

Yarı nicel lenfosintigrafi: 37-50 MBq, 15 dk koşu bandı; normal inguinal tutulum >%14 (Co-57) / >%9 (BKİ)

EANM Dozaj Kartı veya North American Consensus Guidelines → standart referanslar

3 kg → çarpan 1 (bazal aktivite), 68 kg → çarpan 14 (yetişkin dozu)

Minimum doz altına düşülmemeli → yetersiz görüntü → tekrar çalışma → daha fazla radyasyon

Yetişkin dozunun doğrudan uygulanması asla kabul edilemez

Webster ve Clark kuralları tarihsel, güncel pratikte önerilmez

DMSA: Akut piyelonefritte en sensitif yöntem (%90-95), görüntüleme 2-4 saat sonra

Akut piyelonefrit → şişlik; Renal skar → volüm kaybı, kontur çekilmesi → ayrım için 6 ay sonra kontrol DMSA

MAG3: Pediatrik diüretik renografide tercih → tübüler sekresyon → düşük GFR'de bile iyi görüntü

Yenidoğanda DTPA yetersiz kalır (düşük GFR)

Diüretik renografi T½: <10 dk normal, 10-20 dk belirsiz, >20 dk obstrüksiyon

Mesane kateteri → backpressure etkisini önler (yalancı obstrüksiyon)

Yenidoğanda 4-6 hafta bekle (renal maturasyon)

İlk değerlendirme → VCUG (anatomik detay, derecelendirme, üretral değerlendirme)

İzlem (follow-up) → DRS (50-100 kat düşük radyasyon dozu)

İndirekt sistografi → kateter gerektirmez, tuvalet eğitimi almış çocuklarda

MIBG tutulumunu azaltan ilaçlar: Trisiklik antidepresanlar, kokain, amfetamin (Uptake-1 inhibisyonu); rezerpin (veziküler depolama inhibisyonu); labetalol (Uptake-1 inhibisyonu); fenilefrin, psödoefedrin (kompetitif inhibisyon)

Çocukluk çağının en sık ekstrakranial solid tümörü

Nöral krest kaynaklı, en sık adrenal medulla

Tanısal MIBG → I-123 tercih edilir (düşük enerji, SPECT yapılabilir, düşük doz)

Nöroblastomların %90-95'i MIBG pozitif

MIBG negatif → FDG PET/CT veya F-18 DOPA PET

Tiroid blokajı zorunlu (KI veya Lugol, 24 saat önce başla)

Evre 4S (MS): <12 ay (INRGSS'de <18 ay), lokalize + sınırlı metastaz → spontan regresyon olabilir

Curie skoru: 9 iskelet segmenti + yumuşak doku → her biri 0-3 → maks. 30 → yanıt izlemi → ≤2 iyi prognoz

MYCN amplifikasyonu → kötü prognoz

Büyüme plakları → bilateral simetrik yoğun tutulum = normal

Asimetri → patoloji (enfeksiyon, travma, tümör)

Çocuk istismarı (NAI): İskelet surveyi (radyografi) birincil + kemik sintigrafisi tamamlayıcı

Kemik sintigrafisi dezavantajı: Kafatası fraktürü ve klasik metafizer lezyon (CML) düşük sensitivite

Legg-Calvé-Perthes: Erken evre → femur başında soğuk lezyon (avasküler faz)

Neonatal osteomiyelit: Fotopenik (soğuk) lezyon olabilir → yalancı negatif dikkat!

Ewing sarkomu → diafiz, osteosarkom → metafiz

Toddler fraktürü (1-3 yaş): Radyografi sıklıkla negatif; kemik sintigrafisinde tibia boyunca hafif diffüz veya oblik lineer tutulum

Langerhans hücreli histiyositoz: Lezyonlar kemik sintigrafisinde normal/soğuk olabilir → radyografik iskelet surveyi esas; FDG PET/CT daha duyarlı

Perthes prognozu (Conway): Lateral kolonda erken aktivite iyi; femur başı tabanından neovaskülarizasyon kötü prognoz

Kalça efüzyonunda (septik artrit/geçici sinovit) tamponad → tüm fazlarda femur başında azalmış tutulum → acil dekompresyon

Ewing sarkomu: Kemik/kemik iliği metastazını saptamada FDG PET/CT kemik sintigrafisinden duyarlı

Meckel sintigrafisi: Tc-99m perteknetat → ektopik gastrik mukoza tutulumu

GER sintigrafisi: Geç görüntülerde akciğer aktivitesi → pulmoner aspirasyon (en önemli bulgu)

Image Gently (2008) → pediatrik görüntülemede radyasyon dozunu azaltma kampanyası

Go With the Guidelines → Image Gently + SNMMI nükleer tıp kampanyası

Çocuklarda risk artışı: Yüksek hücre bölünme hızı + uzun yaşam beklentisi + küçük vücut boyutu

Feed-and-sleep tekniği → <1 yaş bebeklerde sedasyon alternatifi

Emzirme kesintisi: Tc-99m → çoğu ≤4 saat (perteknetat/MAA 12 sa), I-123 NaI → 3-4 gün, I-131 → tamamen kes

EANM dozaj kartı: Pediatrik doz = bazal aktivite × çarpan; 3 kg → 1, 30 kg → 6.86, ≥68 kg → 14

Pediatrik minimum aktiviteler: Perteknetat (tiroid) 10, MAG3 15, DMSA 18.5, DTPA/HIDA/Meckel/RBC 20, FDG 26, I-123 MIBG 37, kemik 40, beyin perfüzyon 100 MBq

I-123 MIBG tiroid blokajı 2-3 gün; tanısal I-131 MIBG 5-10 gün

Tutulum mekanizması: Çoklu → transferrin, laktoferrin, siderofor (bakterilere özgü), lökosit tutulumu

Yarı ömür: 78.3 saat, gama enerjileri: 93, 185, 300, 394 keV

Görüntüleme: 48-72 saat sonra, orta enerjili kolimatör

Normal biyodağılım: Karaciğer > dalak > kemik iliği + böbrek (erken) + bağırsak (geç)

Sarkoidoz paternleri: Panda (parotis + lakrimal) + Lambda (bilateral hiler + sağ paratrakeal) → birlikte yüksek spesifik

Günümüzde birçok endikasyonda FDG PET/CT tarafından yerini almıştır

In-111 Oxine: Böbrek/mesane tutulumu YOK, bağırsak tutulumu YOK (24 saate kadar) → abdominal enfeksiyonda tercih

Tc-99m HMPAO: Böbrek/mesane tutulumu VAR, bağırsak tutulumu VAR → daha iyi görüntü kalitesi, aynı gün sonuç

Dual izotop (In-111 lökosit + Tc-99m sülfür kolloid): Uyumsuz (discordant) = enfeksiyon, uyumlu (concordant) = kemik iliği

Spinal osteomiyelitte güvenilmez → yalancı negatif → FDG PET/CT tercih edilir

Virgin bone: Üç fazlı kemik sintigrafisi (ilk basamak) → pozitif ise işaretli lökosit

Komplike (protez, fraktür, Charcot): İşaretli lökosit + kemik iliği (dual izotop) → altın standart

Spinal: FDG PET/CT tercih edilir (işaretli lökosit güvenilmez)

Diyabetik ayak: Dual izotop → %90 üzeri doğruluk → Charcot vs osteomiyelit ayrımında en iyi

En güçlü endikasyon: FUO (%50-70 tanısal katkı)

Negatif FDG PET/CT → yüksek negatif prediktif değer

En önemli sınırlılık: Enfeksiyon vs malignite ayrımı yapılamaz

Spinal osteomiyelitte: Sensitivite %96, spesifisite %91

FDG PET/CT → Duke kriterlerine majör kriter olarak eklenmiştir (2015 ESC)

Miyokard baskılanması: ≥12-18 saat açlık + düşük karbonhidrat/yüksek yağ diyeti + IV heparin

Nativ kapakta rolü sınırlı (fizyolojik miyokard tutulumu)

Ek değer: Septik embolilerin tüm vücut taraması

FDG PET/CT → en değerli yöntem (sensitivite %93-100)

Fokal tutulum + perigreft gaz → enfeksiyon için yüksek spesifik

Postoperatif ilk 4-8 hafta diffüz hafif tutulum normal olabilir

En spesifik patern: Perfüzyon defekti + fokal FDG tutulumu (mismatch)

Burned-out: Perfüzyon defekti + FDG tutulumu YOK → skar

Miyokard baskılanması: Endokardit protokolü ile aynı

Diffüz zeminde fokal tutulum → aktif sarkoidoz olabilir ANCAK yetersiz baskılanma ile karışabilir

FDG PET/CT → erken dönemde (prestenotik faz) vasküler inflamasyonu saptar

Derecelendirme: Karaciğer ile karşılaştırma → Grade 3 (vasküler > karaciğer) = aktif vaskülit

Vaskülit: Diffüz düzgün lineer tutulum; Ateroskleroz: Fokal düzensiz tutulum

Takayasu: <40 yaş genç kadın; dev hücreli arterit: >50 yaş, temporal + büyük damarlar

Ga-67: kritik organ kolon; 24 saatten sonra belirgin bilateral böbrek tutulumu patolojik → akut interstisyel nefrit (ATN'de beklenmez)

In-111-WBC'de kritik organ (en yüksek doz) dalak

Normal akciğer grafisi + diffüz bilateral akciğer Ga-67 tutulumu → PCP; Kaposi sarkomu Ga-67 negatif/Tl-201 pozitif

İBH'de Tc-99m HMPAO-WBC ile erken görüntüleme (30 dk–2-3 saat) şart → sonrasında fizyolojik bağırsak aktivitesi yanıltır

Akut osteomiyelitte kemik sintigrafisi 24-72 saatte pozitifleşir; radyografi ~10-14 günde

WBC: Tc-99m-WBC 185-370 MBq, In-111-WBC 10-18 MBq; pozitiflik = zamanla artan tutulum; abdomende In-111-WBC tercih

Anti-granülosit MoAb: Besilesomab (NCA-95, HAMA → tek uygulama), sulesomab (NCA- 90, Fab', HAMA yok)

Enfeksiyon FDG: 175-350 MBq; SUV valide değil; steroid ertelenir; antibiyotik kesme önerisi yok

Radyofarmasötik: Tc-99m perteknetat/DTPA → alt konjunktival keseye damla

Non-invaziv ve fizyolojik değerlendirme (kontrast dakriyosistografi invaziv ve anatomik)

Normal drenaj: Lakrimal kese (2-5 dk) → nazolakrimal kanal (5-10 dk) → burun boşluğu (10-15 dk) → nazofarenks (15-20 dk)

Fonksiyonel epifora tespitinde kontrast yöntemlerden üstün

Tam obstrüksiyon: Obstrüksiyon proksimalinde birikim, distalinde geçiş yok

Tc-99m perteknetat IV → NIS aracılı tutulum

Asidik stimülasyon (20. dk) → normal: hızlı washout

Sjögren: Azalmış tutulum + gecikmiş/yok washout (Grade 1-4)

Sialolitiazis: Normal/artmış tutulum + washout YOK (kanal tıkalı, bez sağlam)

Warthin tümörü: Perteknetat TUTAR ("sıcak" nodül) → onkositik hücreler, mitokondri zengin

Pleomorfik adenom: Perteknetat TUTMAZ ("soğuk" nodül)

I-131 sonrası sialadenitis: Azalmış tutulum + azalmış washout (doz bağımlı)

Tc-99m MAA intraperitoneal enjeksiyon

Şant açık → MAA venöz sisteme geçer → akciğerlerde tutulum

Şant tıkalı → aktivite periton boşluğunda kalır → akciğerlerde tutulum YOK

Tc-99m sülfür kolloid kullanılırsa → açık şantta karaciğer/dalakta tutulum

Tc-99m perteknetat IV → anjiografik faz + statik faz

Akut torsiyon (<6 saat): Azalmış akım + SOĞUK alan

Geç torsiyon (>24 saat): Merkezi SOĞUK + çevre HALO (artmış aktivite halkası) → testis kurtarılamaz

Epididimit/orşit: Artmış akım + SICAK alan → torsiyonun tam tersi

Çan tokmağı (bell clapper) anomalisi torsiyona yatkınlık yapar, sıklıkla bilateraldir

Halo paterni geç torsiyona özgü değil: apse, hematom, nekrotik tümörde de görülür

Testis apendiks torsiyonu: sintigrafi normal veya fokal artmış ('hot dot'); yalancı negatif torsiyon: spontan/intermitan detorsiyon

Günümüzde büyük ölçüde renkli Doppler USG yerini almıştır

Co-57/Co-58 işaretli vitamin B12 oral → 24 saatlik idrar atılımı ölçümü

Faz 1 düşük + Faz 2 normal (IF eklenmesi ile düzelir) → Pernisiyöz anemi

Faz 1 ve Faz 2 düşük (IF eklenmesi düzeltmez) → İleal hastalık (Crohn, rezeksiyon)

Günümüzde kullanılmıyor → Co-57/Co-58 üretimi durdurulmuş → serolojik testler (anti- IF Ab, metilmalonik asit) kullanılıyor

Cr-51 → eritrosit kitlesi ölçümü + eritrosit yaşam süresi

Normal eritrosit yaşam süresi: 120 gün (Cr-51 T½ = 25-35 gün)

Polisitemia vera vs rölatif polisitemi: Cr-51 eritrosit kitlesi → PV'de artmış, rölatif polisitemide normal

Dalak/karaciğer oranı >2:1 → splenik sekestrasyon → splenektomi faydalı

I-125 albümin → plazma volümü ölçümü

In-111 oxine → trombosit yaşam süresi (normal: 8-10 gün)

Tc-99m DTPA → şant rezervuarına (Ommaya/Rickham) perkütan enjeksiyon

Açık şant: Aktivite şant hattı boyunca periton boşluğuna ilerler

Tıkalı şant: Aktivite ilerlemez → tıkanıklık seviyesi belirlenir

Distal uçta lokalize fokal birikim (periton içinde serbest yayılım yok) → BOS psödokisti/lokülasyon

Simetidin (H2 bloker): Perteknetat sekresyonunu inhibe eder → bez içi retansiyon artar → hedef/arka plan oranı artar (çalışmadan 48 saat önce başlanır)

Pentagastrin: Gastrik mukoza hücrelerinden perteknetat tutulumunu artırır

Glukagon: Bağırsak motilitesini azaltır → artefaktı azaltır

Tc-99m sülfür kolloid oral (gece yatmadan önce) → sabah akciğer görüntülemesi

Akciğerlerde aktivite → aspirasyon kanıtı

Özellikle pediatrik hastalarda (tekrarlayan pnömoni, kronik öksürük)

Dakryosintigrafi → fizyolojik (sintigrafi) vs anatomik (kontrast) değerlendirme ayrımı

Salivagrafi → Sjögren vs sialolitiazis ayrımı (tutulum azalmış vs normal/artmış)

Warthin tümörü (ve onkositom) → perteknetat tutan tükürük bezi tümörleri

Le Veen şant → MAA IP → açıksa akciğerlerde tutulum

Testis sintigrafisi → torsiyon SOĞUK, epididimit SICAK

Schilling testi → tarihsel, günümüzde kullanılmıyor

Tükürük bezi sintigrafisi: 37 MBq; parankim vs dışa akım ayrımı; emzirme 12 saat

Şant sintigrafisi: Subkütan enjeksiyon distal tıkanıklığı taklit eder → verteks görüntüsü

Graves'te sabit doz: 10-15 mCi, TMNG'de: 15-30 mCi

Hesaplanmış doz formülü: 3 parametre → hedef doz (µCi/g), bez ağırlığı (g), 24 saat RAIU (%)

Antitiroid ilaçlar: Metimazol 2-5 gün, PTU sabit aktivitede 2-8 hafta (dozimetrik yaklaşımda 4-7 gün) önce kesilir (radyoprotektif etki)

Graves oftalmopatisi: Hafif aktif → steroid profilaksisi ile I-131 verilebilir; orta-şiddetli aktif → I-131'den kaçınılmalı

En önemli risk faktörü (oftalmopatiyi kötüleştiren): Sigara

En sık sonuç: Hipotiroidizm (%50-80)

Toksik adenomda çevre doku korunur → süprese doku iyot tutmaz

Çocuk Graves'inde RAI: <5 yaşta kaçınılır; 5-10 yaşta aktivite <10 mCi ise kabul edilebilir (ATA 2016)

TSH stimülasyonu: THW → TSH >30 mIU/L veya rhTSH (Thyrogen) 0.9 mg IM × 2 gün

Stunning etkisi: Diagnostik I-131 (>3 mCi) → NIS ekspresyonunu azaltır → I-123 kullan veya düşük doz I-131 (≤3 mCi)

Düşük risk ablasyon: 30 mCi, yüksek risk: 100-200 mCi

Post-terapi WBS: Tedaviden 5-7 gün sonra → diagnostik taramadan daha sensitif

En sık yan etki: Sialadenitis; en ciddi geç komplikasyon: Sekonder malignite (AML) → kümülatif >600 mCi

Flip-flop fenomeni: I-131 tutulumu ↓, FDG tutulumu ↑ → dediferansiasyon

TENIS sendromu: Tg yüksek + I-131 tarama negatif → FDG PET/CT endike

RAI-refrakter: Tirozin kinaz inhibitörleri (lenvatinib, sorafenib)

ATA 2015 mükemmel yanıt: Baskılı Tg <0.2 veya stimüle Tg <1 ng/mL + görüntüleme negatif

AJCC 8 DTK evrelemesinde yaş eşiği 55: <55 yaşta yalnız evre I (M0) veya II (M1)

Tiroid blokajı zorunlu (SSKI/potasyum iyodür)

MIBG tutulumunu azaltan ilaçlar: Trisiklik antidepresanlar, labetalol, rezerpin, sempatomimetikler

En önemli doz sınırlayıcı toksisite: Kemik iliği süpresyonu

NETTER-1: İlerlemiş midgut NET → PFS'de belirgin üstünlük

Protokol: 7.4 GBq × 4 siklus, 8 hafta arayla

Böbrek koruması: Lizin + arginin amino asit infüzyonu → reabsorpsiyonu %40-50 azaltır

Hasta seçimi: Ga-68 DOTATATE PET/CT pozitif, iyi diferansiye (Grade 1-2)

Böbrek doz limiti: Kümülatif ≤23 Gy

VISION: mCRPC'de OS 4 ay avantaj (15.3 vs 11.3 ay, HR 0.62)

PSMAfore: Taksan öncesi mCRPC'de rPFS 12.0 vs 5.6 ay

Protokol: 7.4 GBq × 6 siklus, 6 hafta arayla

Hasta seçimi: PSMA PET/CT pozitif → PSMA-negatif lezyon = kötü prognoz

En sık yan etkiler: Yorgunluk, kserostomi, bulantı; en sık ciddi (Grade ≥3) toksisite: Kemik iliği süpresyonu

ALSYMPCA: Kemik metastazlı mCRPC'de OS 3.6 ay avantaj (14.9 vs 11.3 ay)

Alfa emiter → menzil 100 µm → sadece kemik yüzeyinde etkili

Protokol: 55 kBq/kg × 6 siklus, 4 hafta arayla

Kontrendikasyonlar: Visseral metastaz, abirateron kombinasyonu (ERA-223 → fraktür riski)

Yanıt belirteci: ALP düşüşü

Tc-99m MAA şant çalışması zorunlu → hepatopulmoner şant >%20 → kontrendike

Şant <%10 → tam doz; %10-15 → %20 azalt; %15-20 → %40 azalt

Cam mikrosfer: Yüksek spesifik aktivite (2500 Bq), az mikrosfer, az emboli

Reçine mikrosfer: Düşük spesifik aktivite (50 Bq), çok mikrosfer, fazla emboli

Portal ven trombozunda TACE kontrendike → Y-90 verilebilir (avantaj)

Akciğer doz limiti: Tek seansta ≤30 Gy, kümülatif ≤50 Gy

Normal karaciğer doz limiti: Sağlam ≤70 Gy, sirotik ≤40 Gy

Sr-89: Saf beta, T½ 50.5 gün, Ca analoğu, görüntüleme yapılamaz, yanıt 2-4 hafta

Sm-153: Beta + gama (103 keV), T½ 46.3 saat, fosfonat, görüntüleme yapılabilir, yanıt 1 hafta

Sr-89'da miyelosüpresyon daha belirgin (uzun T½)

Kemik sintigrafisinde tutulum göstermeyen saf litik lezyonlar (ör. multipl miyelom) yanıt vermez; dokuda en kısa beta menzili Sm-153 (~0.6 mm)

Anti-CD20 + Y-90 → B hücreli NHL

Crossfire etkisi: Beta menzili ~5 mm → komşu hücreleri de öldürür

Doz: PLT ≥150K → 0.4 mCi/kg; PLT 100-149K → 0.3 mCi/kg; PLT <100K → kontrendike

En önemli toksisite: Gecikmiş miyelosüpresyon (nadir 7-9 hafta)

Büyük eklem (diz): Y-90 (menzil 11 mm)

Orta eklem (omuz, kalça): Re-186 (menzil 3.6 mm)

Küçük eklem (parmak): Er-169 (menzil 1 mm)

Enjeksiyon sonrası 48-72 saat immobilizasyon → eklem dışı sızma önlenir

MIRD formülü: D = Ã × S

I-131 kemik iliği limiti: ≤200 cGy (2 Gy)

I-131 akciğer retansiyonu: 48 saatte ≤80 mCi

NRC taburculuk: 1 metreden <7 mR/saat VEYA rezidüel aktivite <33 mCi

I-131 sonrası emzirme: Kesinlikle kesilmeli (o çocuk için kalıcı)

Ra-223, Y-90, Lu-177: Dış radyasyon riski minimal → özel izolasyon gerekmez

Benign tiroid: Tiamazol 2-5 gün, PTU 2-8 hafta (dozimetrik yaklaşımda 4-7 gün) önce kes; iyotlu kontrast sonrası 6-8 hafta bekle; adenom 300-400 Gy, TMNG >150 Gy

Ra-223: Sonraki dozlarda ANC ≥1.0 ve PLT ≥50×10⁹/L; atılım esas olarak fekal

Sr-89: Standart 150 MBq; GFR <30 mL/dk → uygulanmaz; kalsiyum 2 hafta önce kesilir

Y-90 RE: HCC'de cam ≥205 Gy, reçine ≥120 Gy tümör dozu; Ho-166 scout ~250 MBq, tümör ≥60 Gy

Lu-177 PSMA: En yüksek doz lakrimal/tükürük bezleri ve böbrek; Ac-225 PSMA: 100 kBq/kg, kserostomi

EANM optimizasyon düzeyleri: L1 (kohort) – L2 (hastaya özgü dozimetri) – L3 (absorbe doz hedefli reçete)

Günlük ilk test: Enerji pik kontrolü (peaking) → fotopik doğru değilse her şey etkilenir

Günlük uniformite: İntrinsik = kolimatörsüz + noktasal kaynak (5 × FOV); ekstrinsik = kolimatörlü + flood kaynak

Uniformite formülü: IU = (Max − Min) / (Max + Min) × 100%

Kabul edilebilir integral uniformite: ≤%3-5 (intrinsik), ≤%5 (ekstrinsik)

Minimum sayım: 3-5 milyon (günlük), >30-100 milyon (yıllık yüksek sayımlı)

Haftalık: Bar phantom ile uzaysal çözünürlük ve doğrusallık

COR testi: 3-6 ayda bir, kabul edilebilir hata ≤0.5 piksel

SPECT ring artefaktı → uniformite bozukluğu

SPECT çift görüntü (doubling) → COR hatası

NaI(Tl) enerji çözünürlüğü: %9-10 (140 keV'de)

Planar ~%1 nonuniformite SPECT'te ~%20'ye kadar büyüyebilir → düzeltme haritası: 64×64'te ~30 milyon, 128×128'de ~120 milyon sayım

Co-57 düzlem kaynak (Tc-99m sıvı fantoma göre): hazırlık yok, sabit kalınlık, kabarcık/karışmama artefaktı yok, düşük personel dozu

Çoklu pencere uzaysal kayıt (MWSR): Ga-67/In-111 gibi çok pikli nüklidlerde pencere görüntülerinin çakışması; bozuklukta bulanıklık

Günlük QC kaynağı: Ge-68 (T½ = 271 gün, pozitron emitörü)

PET uzaysal çözünürlüğü: 4-6 mm (FWHM)

SUV doğruluğu: ±%10 kabul edilebilir

NECR: Noise Equivalent Count Rate → optimal aktivite aralığını belirler

Sinogramda çizgi artefaktı → arızalı dedektör bloğu

Parsiyel volüm etkisi: Lezyon çapı <2-3 × çözünürlük olduğunda belirginleşir

IEC body phantom: 6 küre (10-37 mm) → kontrast kurtarma değerlendirmesi

Günlük: Sabitlik (constancy) → Cs-137 → ±%5

Yıllık: Doğruluk (accuracy) → NIST izlenebilir → ±%5

6 ayda bir ya da yıllık: Doğrusallık (linearity) → azalan kaynak → ±%10

Kurulumda: Geometri bağımlılığı

Doğruluk, doğrusallık ve geometri testleri büyük onarım veya yer değiştirme sonrasında tekrarlanır

Radyonüklidik saflık: Gama spektrometri → Mo-99 breakthrough: ≤0.15 µCi/mCi Tc-99m

Mo-99 testi: Kurşun kap (6 mm Pb) → Tc-99m absorbe olur, Mo-99 geçer

Radyokimyasal saflık (RCP): TLC → ≥%90 (çoğu Tc-99m kiti; FDG/Ga-68 ≥%95)

Serbest TcO₄⁻: ITLC-SG + aseton → TcO₄⁻ öne göç eder

Kolloid (TcO₂): ITLC-SG + salin → TcO₂ orijinde kalır

Serbest TcO₄⁻ tutulumu: Tiroid, mide, tükürük bezleri

TcO₂ (kolloid) tutulumu: Karaciğer, dalak, kemik iliği

Kimyasal saflık: Al³⁺ ≤10 µg/mL (kolorimetrik test) → sülfür kolloidde flokülasyon riski

FDG: Kryptofix ≤50 µg/mL, RCP ≥%95, pH 4.5-8.5

MAA partikül boyutu: 10-90 µm, sayı: 200.000-700.000

Pulmoner HT / sağ-sol şant → MAA sayısı azaltılır (≤100.000)

ICRP 103 mesleki doz: 20 mSv/yıl (5 yıl ort.), tek yıl ≤50 mSv

NRC mesleki doz: 50 mSv/yıl (5 rem/yıl) → ICRP'den farklı!

Göz lensi (ICRP 118): 20 mSv/yıl (eski: 150 mSv/yıl → önemli değişiklik)

Halk doz limiti: 1 mSv/yıl

Gebe çalışan fetüs dozu: ICRP → ≤1 mSv; NRC → ≤5 mSv (0.5 rem)

Medical event: >%20 sapma + organ dozu >50 rem veya efektif doz >5 rem

NRC bildirimi: 1 gün telefon + 15 gün yazılı rapor

ALARA: Zaman, mesafe, zırhlama

Radyasyon alanı: 30 cm'de >5 mrem/saat

Yüksek radyasyon alanı: 30 cm'de >100 mrem/saat

Kontrolsüz alan limiti: 2 mrem/saat

DIS: 10 yarı ömür beklenir → aktivite ~1/1000'e düşer

Tc-99m DIS: ~60 saat; I-131 DIS: ~80 gün; F-18 DIS: ~18 saat

DIS sonrası: Radyoaktif etiketler çıkarılmalı → normal atık olarak bertaraf

Uzun ömürlü atıklar (T½ >120 gün): DIS uygulanamaz → lisanslı tesis

Karışık atık: En zor bertaraf → hem NRC hem EPA düzenlemelerine tabi

Kanalizasyona deşarj: Yıllık ≤1 Ci toplam

Taşıma etiketleri: Beyaz-I (TI = 0, yüzey ≤0.5), Sarı-II (TI ≤1, yüzey ≤50), Sarı-III (TI ≤10, yüzey ≤200)

Sürüntü testi limiti: 200 dpm/100 cm²

Dekontaminasyon: Sert fırçalama yapılmamalı → cilt bütünlüğü bozulur → absorpsiyon artar.

Doz kalibratör: Eylem düzeyi %3, tolerans sınırı %5; doğrusallık ≥6 ayda bir; referans kaynak T½ >5 yıl (Cs-137)

Mo-99 geçişi: Elüat saflık testi; ilk elüat, >14 gün sonra tekrar; Avrupa limiti %0.1

SPECT/BT hizalama ≤5 mm; PET/BT hizalama 6 ayda bir; günlük PET KK Ge-68 fantomu veya Lu-176 (LSO)

Prob: ~200 kBq Co-57 ile günlük kararlılık; EARL → merkezler arası nicel uyum

Teranostik: "See it → Treat it" → aynı moleküler hedefe yönelik tanı + tedavi

Teranostik çift: Aynı ligand + farklı radyonüklidler (tanısal + tedavi edici)

En önemli teranostik çiftler:

NETTER-1: Lu-177 DOTATATE → midgut NET → PFS uzadı

VISION: Lu-177 PSMA-617 → mCRPC → OS ve rPFS uzadı

Hasta seçimi kritik: Görüntüleme ile hedef ekspresyonu doğrulanmalı

NET – Krenning skoru ≥2 → PRRT'ye uygun

Prostat – PSMA PET pozitif + diskordant hastalık yok → PSMA tedavisine uygun

Diskordant hastalık: PSMA-negatif / FDG-pozitif → kötü prognoz, PSMA tedavisine yanıt düşük

Böbrek kümülatif doz limiti: 23 Gy (PRRT)

Böbrek koruması: Amino asit infüzyonu (lizin + arjinin)

Yüksek LET (~80-100 keV/µm) → çift zincir DNA kırığı

Kısa menzil (50-80 µm) → çevre dokuya minimal hasar

OER ~1 → hipoksik tümörlerde de etkili

Ac-225 PSMA: Lu-177'ye dirençli mCRPC'de umut verici

Ra-223: Onaylı alfa tedavi → osteoblastik kemik metastazları

Dezavantaj: Kız radyonüklidlerin recoil etkisi → hedeften ayrılma

Hedef: FAP (Fibroblast Aktivasyon Proteini) → kanser ilişkili fibroblastlar

En önemli avantaj: Düşük fizyolojik arkaplan (beyin, karaciğer)

FDG'ye üstün: Peritoneal karsinomatozis, beyin tümörleri, HCC, mide/kolorektal kanser

Hasta hazırlığı gerektirmez (açlık, kan şekeri kontrolü yok)

Tümör spesifik değil → yara iyileşmesi, fibrozis, inflamasyonda da tutulur

Tedavi potansiyeli: Lu-177 FAPI, Ac-225 FAPI → araştırma aşamasında

Sorun: Kısa tümör retansiyon süresi → tedavi etkinliği sınırlı

F-18 PSMA-1007: Ga-68 PSMA alternatifi → daha uzun T½, merkezi dağıtım → dezavantaj: kemik yalancı pozitifliği

Zr-89: T½ = 78.4 saat → Immuno-PET → antikor farmakokinetiğine uygun

Cu-64: T½ = 12.7 saat → hem β⁺ hem β⁻ → tek radyonüklidde teranostik

Ga-68 Pentixafor: CXCR4 hedefli → hematolojik maligniteler

CNN: Görüntü analizi için en yaygın derin öğrenme mimarisi

U-Net: Medikal görüntü segmentasyonu

Doz azaltma: Düşük sayımlı görüntülerin AI ile denoising → %50-75 doz azaltma

Radyomik: Görüntülerden kantitatif özellik çıkarma

1. derece: Histogram (ortalama, SD, çarpıklık)

2. derece: Tekstür analizi (GLCM, GLRLM)

Yüksek derece: Filtre bazlı (wavelet, LoG)

Zorluklar: Veri kalitesi, genellenebilirlik, açıklanabilirlik ("kara kutu"), regülatör onay

uEXPLORER: Aksiyel FOV = 194 cm → ilk total vücut PET/CT

Biograph Vision Quadra: Aksiyel FOV = 106 cm

Konvansiyonel PET: Aksiyel FOV = 15-30 cm

Hassasiyet artışı: ~40 kat (uEXPLORER)

Kullanım seçenekleri: Ultra düşük doz VEYA ultra hızlı VEYA ultra yüksek kalite

Dinamik tüm vücut görüntüleme: Tüm organlarda eş zamanlı kinetik analiz → tek seansta dozimetri

SiPM: PMT'nin yerini alan yarıiletken foton dedektörü

Zamanlama çözünürlüğü: ~200 ps (PMT: ~500 ps)

Enerji çözünürlüğü: ~%9-11 (PMT: ~%12-15)

TOF formülü: Δx = c × Δt / 2

CZT: Direkt dönüşüm dedektörü (gama → elektrik, aracı yok)

Enerji çözünürlüğü: ~%5-6 (NaI(Tl): ~%9-10)

Kardiyak CZT-SPECT: 5-8 kat hassasiyet artışı → 2-5 dk akvizisyon, %50 doz azaltma

Kristal karşılaştırması: LYSO (en yaygın modern PET) > LSO > BGO (eski) | NaI(Tl) → SPECT

Foton sayma CT: Her fotonu ayrı sayar → spektral bilgi → materyal ayrıştırma

Compton kamera: Kolimatörsüz → çok yüksek hassasiyet potansiyeli → henüz klinik kullanımda değil.

SSTR antagonistleri (JR11, LM3, LM4): Daha az internalizasyon, karaciğerde daha yüksek kontrast; JR11'de hematotoksisite

GRPR: Pan-tümör hedef (prostat, meme); en yüksek fizyolojik ekspresyon pankreas

İmmüno-PET: Kontrol noktası antikorları Zr-89; F-18 AraG T hücre aktivasyonu; FAP- yüksek CAF → immünosupresyon

iNM: Hibrit işaretleyici ICG-Tc-99m-nanokolloid; SLN yanlış negatif %1-14

YZ: Radyomik küçük veride avantajlı; 'bedava öğle yemeği yok' → birden fazla model; yorumlanabilirlik ≠ açıklanabilirlik

2×2 tablo: Tüm hesaplamaların temeli → GP, YP, YN, GN

Sensitivite = GP / (GP + YN) → hastalığı yakalama → tarama testlerinde öncelikli

Spesifisite = GN / (GN + YP) → sağlıklıyı tanıma → doğrulama testlerinde öncelikli

PPV = GP / (GP + YP) → prevalansa bağımlı → prevalans ↑ → PPV ↑

NPV = GN / (GN + YN) → prevalansa bağımlı → prevalans ↑ → NPV ↓

Sensitivite ve spesifisite prevalanstan BAĞIMSIZ (testin intrinsik özellikleri)

SnNOut: Yüksek Sensitivite + Negatif sonuç → hastalığı dışla (rule out)

SpPIn: Yüksek Spesifisite + Pozitif sonuç → hastalığı doğrula (rule in)

LR+ > 10: Güçlü tanısal kanıt (hastalığı doğrular)

LR− < 0.1: Güçlü tanısal kanıt (hastalığı dışlar)

LR prevalanstan bağımsızdır → PPV/NPV'ye göre avantajı

Normal dağılım: ±1 SD ~%68, ±1.96 SD %95, ±3 SD ~%99.7; oranın standart hatası = √[p(1−p)/n]

Karar ağacı: kare = karar düğümü, daire = şans düğümü, üçgen = sonuç; beklenen değer = Σ olasılık × sonuç

X ekseni: 1 − Spesifisite (FPR) | Y ekseni: Sensitivite (TPR)

AUC = 1.0: Mükemmel | AUC = 0.5: Şans düzeyi (diyagonal) | AUC <0.5: Şanstan kötü

Youden İndeksi: J = Sensitivite + Spesifisite − 1 → optimal eşik değeri

DeLong testi: İki AUC'nin istatistiksel karşılaştırması

En güçlü kanıt: Sistematik derleme / Meta-analiz > RKÇ > Kohort > Vaka-kontrol > Kesitsel

RKÇ: Nedensellik kurabilir → randomizasyon karıştırıcı faktörleri dengeler

Kohort: RR ölçer → nadir hastalıklarda uygun değil

Vaka-kontrol: OR ölçer → nadir hastalıklar için en uygun → retrospektif

Kesitsel: Prevalans ölçer → zamansal ilişki kurulamaz

Kümülatif insidans (kohort) ≠ prevalans (kesitsel, belirli andaki mevcut olgular)

Faz 0 mikrodoz (PK/biyodağılım) → Faz I güvenlilik/doz → Faz II ön etkinlik → Faz III karşılaştırmalı RKÇ → Faz IV pazarlama sonrası

ITT analizi: Tüm randomize hastalar başlangıç gruplarına göre analiz edilir

Meta-analiz: Forest plot, I² (heterojenite), Funnel plot (yayın yanlılığı)

I² > %75: Yüksek heterojenite

Tip I hata (α): Fark yokken fark var demek → yalancı pozitif → genellikle 0.05

Tip II hata (β): Fark varken fark yok demek → yalancı negatif → genellikle 0.20

Güç = 1 − β → genellikle ≥ %80 hedeflenir

Gücü artıran: Örneklem ↑, Etki büyüklüğü ↑, α ↑, Varyans ↓

p değeri ≠ H₀'ın doğru olma olasılığı (en yaygın yanlış anlama!)

İstatistiksel anlamlılık ≠ Klinik anlamlılık → etki büyüklüğü ve NNT değerlendirilmeli

NNT = 1/ARR → düşük NNT = etkili tedavi

Güven düzeyi ↑ (%95 → %99) → aralık genişler; örneklem ↑ → aralık daralır

Fisher'in kesin testi: Beklenen frekans < 5 → ki-kare yerine kullanılır

Bonferroni düzeltmesi: Çoklu karşılaştırmada α / test sayısı → çok konservatif

Formül: κ = (P₀ − Pₑ) / (1 − Pₑ)

κ = 1: Mükemmel uyum | κ = 0: Şans düzeyi | κ < 0: Şanstan kötü

Landis & Koch: 0.41-0.60: Orta | 0.61-0.80: İyi | 0.81-1.00: Mükemmel

Cohen's Kappa: 2 gözlemci, nominal veri

Weighted Kappa: Ordinal veri

Fleiss' Kappa: >2 gözlemci

ICC: Sürekli veriler için uyum

Bland-Altman: İki ölçüm yönteminin karşılaştırılması

Dört temel ilke (Beauchamp & Childress):

1. Otonomi → hastanın karar verme hakkı → bilgilendirilmiş onam 2. Yararlılık → hastanın yararına hareket 3. Zarar vermeme → ALARA, haklı kılma 4. Adalet → kaynakların eşit dağılımı

ICRP'nin 3 ilkesi: Haklı kılma (Justification) + Optimizasyon (ALARA) + Doz sınırlaması

ALARA → Zarar vermeme ilkesinin radyasyon korunmasındaki yansıması

Nürnberg Kodu (1947): Gönüllü onam zorunluluğu → Nazi deneyleri sonrası

Helsinki Bildirgesi (1964): İnsan denekleri araştırma etiği → Dünya Tıp Birliği

Belmont Raporu (1979): Kişilere saygı, yararlılık, adalet

5 unsur: Bilgilendirme, Anlama, Gönüllülük, Karar verme kapasitesi, Onay

Tanısal nükleer tıp: Genellikle sözlü onam yeterli

Terapötik nükleer tıp (RAI, PRRT, PSMA): Yazılı onam zorunlu

Gebelik: RAI tedavisi mutlak kontrendike → tedavi öncesi gebelik testi zorunlu

Pediatrik: Image Gently → doz azaltma, EANM dozaj kartı, katı haklı kılma

Emzirme: Radyofarmasötiğe göre ara süresi değişir → I-131: emzirme tamamen kesilir.

Veri türleri: Nominal (frekans/oran), ordinal (medyan), nicel (ortalama ± SD)

Korelasyon |r|: 0.4-0.6 orta, 0.6-0.8 yüksek, >0.8 çok yüksek; korelasyon ≠ uyum (Bland- Altman)

Sağkalım: Sansürlü veri, Kaplan-Meier, Log-Rank/Wald testi